Dựng rạp trong sân, trong đất nhà mình thì không cần xin phép ai. Ra tới ngõ chung, vỉa hè hay lòng đường thì chỉ được làm tạm thời, trong thời gian ngắn, khi đã báo hoặc được chính quyền xã, phường chấp thuận theo quy định của tỉnh, thành, và luôn phải chừa lối đi cho người khác. Chắn kín ngõ, chắn hẳn đường mà không ai biết trước là không được.
Nhà có việc lớn, nhất là việc tang, thường không có thời gian tra cứu. Bài này viết sẵn để bạn biết những gì cần làm trong vài giờ đầu: báo ai, dựng thế nào cho đúng, và nhìn từ phía những nhà xung quanh để việc của mình không thành chuyện phiền của cả xóm.
Đất của ai thì người đó quyết: ba loại không gian
Sân, nhà, khoảng đất trong ranh giới thửa đất của bạn là chỗ bạn toàn quyền sử dụng. Dựng rạp, kê bàn, đặt bếp nấu cỗ ở đây không cần xin phép, chỉ cần giữ an toàn điện, an toàn cháy và giờ giấc.
Ngõ, hẻm chung là lối đi của nhiều hộ. Tuỳ nguồn gốc, đó có thể là đất công do nhà nước quản lý hoặc lối đi chung do các hộ góp đất mà thành; trong cả hai trường hợp, không một nhà nào có quyền dùng riêng. Dựng rạp chắn ngõ dù chỉ một ngày cũng là dùng tài sản chung, nên cần sự đồng ý của các hộ cùng dùng và báo tổ dân phố, xã, phường.
Vỉa hè, lòng đường là đất dành cho giao thông. Pháp luật về đường bộ và quản lý kết cấu hạ tầng giao thông có cơ chế cho sử dụng tạm thời một phần lòng đường, vỉa hè vào mục đích khác trong một số trường hợp, và việc tang là trường hợp thường được tính đến, với điều kiện được cơ quan có thẩm quyền cho phép hoặc theo quy định của UBND tỉnh, thành. Việc cưới ở nhiều nơi được nhìn chặt hơn việc tang vì có thể chủ động chọn địa điểm. Chi tiết cụ thể, kể cả cơ quan tiếp nhận khi không còn cấp huyện, bạn hỏi UBND xã, phường nơi mình ở.
Dựng ở đâu, cần làm gì
Bảng dưới gom các tình huống hay gặp ở cả thành phố lẫn nông thôn. Cột cuối là việc tối thiểu nên làm.
| Vị trí rạp | Được không | Việc cần làm |
|---|---|---|
| Trong sân, đất nhà mình | Được | An toàn điện, chống đổ khi gió; không để bếp nấu sát vách nhà bên |
| Ngõ cụt chỉ vài hộ dùng | Được nếu các hộ đồng ý | Hỏi từng nhà, chừa lối cho xe máy, báo tổ dân phố |
| Ngõ thông nhiều hộ, hẻm có xe qua lại | Chỉ một phần, có thời hạn | Báo tổ dân phố, xã, phường; chừa lối đi; bố trí người hướng dẫn |
| Vỉa hè phố | Tạm thời, khi được phép theo quy định của tỉnh | Liên hệ xã, phường; chừa phần cho người đi bộ; tháo ngay khi xong |
| Lòng đường | Hạn chế, chủ yếu cho việc tang, phải được phép | Liên hệ xã, phường, công an; biển báo, người điều tiết; không chắn hết đường |
| Đường liên thôn, đường xã ở nông thôn | Tuỳ quy định địa phương và hương ước | Báo trưởng thôn; không chắn kín đường duy nhất ra vào |
Lối đi cho xe cứu thương, xe chữa cháy là thứ không được chắn trong mọi trường hợp. Một con ngõ bị rạp chắn kín đúng hôm có người cấp cứu hay có cháy là tình huống có thật, và người dựng rạp có thể phải chịu trách nhiệm.
Nhà có việc tang đột ngột: thứ tự nên làm
Việc tang thường đến không báo trước. Danh sách dưới đây giúp gia đình không quên những việc liên quan đến hàng xóm và chính quyền trong lúc rối.
- Báo tổ trưởng dân phố hoặc trưởng thôn. Ở nhiều nơi, tổ dân phố có ban lo việc tang hỗ trợ, và họ biết cách liên hệ với xã, phường.
- Liên hệ UBND xã, phường hoặc công an xã, phường nếu rạp cần dùng vỉa hè, lòng đường. Hỏi phạm vi được dùng, thời gian, yêu cầu về biển báo.
- Báo các nhà sát vách và các hộ dùng chung ngõ: rạp dựng từ đâu đến đâu, mấy ngày, giờ nào có đông người.
- Khi dựng rạp, chừa một lối đi cho người và xe máy; đặt rạp sao cho xe cứu thương, xe chữa cháy vẫn có thể vào ngõ khi cần.
- Kéo điện cho rạp từ nguồn của nhà mình, dùng dây và ổ cắm đủ tải; không câu móc vào đường dây công cộng.
- Giữ âm thanh ở mức vừa phải, nhất là ban đêm; thống nhất với ban lo việc tang về giờ dùng nhạc, loa.
- Khi xong việc, tháo rạp và dọn sạch ngay, trả lại hiện trạng ngõ, vỉa hè.
Việc cưới: vì sao nhiều nơi nhìn chặt hơn
Việc cưới chủ động được thời gian và địa điểm. Đám cưới được chuẩn bị từ trước hàng tháng, gia đình có thể chọn tổ chức ở nhà hàng, nhà văn hoá, hoặc trong sân nhà. Vì vậy, các quy định về sử dụng tạm thời lòng đường thường ưu tiên việc tang, còn việc cưới chiếm lòng đường ít được chấp nhận.
Quy mô thường lớn hơn. Tiệc cưới tại nhà ở quê có thể kéo dài hai, ba ngày, có sân khấu, loa công suất lớn, hàng trăm khách, xe đậu kín hai bên đường. Tác động đến giao thông và hàng xóm lớn hơn nhiều so với rạp nhỏ.
Nếp sống văn minh trong việc cưới. Các quy định về thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang khuyến khích tổ chức gọn, tiết kiệm, không gây ảnh hưởng trật tự, không dùng loa đài quá giờ. Nhiều hương ước, quy ước thôn, tổ dân phố cụ thể hoá thêm về giờ giấc, quy mô.
Nhà văn hoá thôn, tổ dân phố là lựa chọn. Nhiều nơi cho thuê hoặc cho mượn nhà văn hoá để tổ chức tiệc cưới, giải quyết đúng chuyện thiếu chỗ mà không phải chắn đường.
Rạp đổ, điện giật, xe đâm vào rạp: ai chịu trách nhiệm
Rạp là vật do gia đình quản lý trong thời gian dựng. Khi rạp đổ vì gió, khung lắp ẩu, cọc neo không chắc, làm bị thương khách hay người đi đường, gia đình tổ chức và đơn vị cho thuê rạp có thể phải bồi thường thiệt hại. Ai chịu phần nào tuỳ hợp đồng thuê rạp và lỗi của mỗi bên; vì vậy nên thoả thuận rõ với bên cho thuê về việc lắp dựng, neo giữ và xử lý khi trời giông.
Điện cho rạp là nguồn rủi ro lớn nhất. Dây điện chạy dưới đất ẩm, ổ cắm đặt sát vũng nước, đèn trang trí câu nối nhiều tầng là cấu hình hay gặp. Điện giật trong đám đông là tai nạn nghiêm trọng. Nên dùng dây bọc tốt, có thiết bị chống giật, treo dây cao, và giao một người trong nhà chịu trách nhiệm về điện suốt thời gian tổ chức.
Rạp trên lòng đường ban đêm phải được nhìn thấy. Một phần đường bị chiếm mà không có đèn, biển báo, rào chắn là nguy cơ cho người đi xe máy về khuya. Khi được phép dùng tạm lòng đường, yêu cầu về biển báo, đèn tín hiệu là một phần của sự cho phép đó. Nếu xảy ra va chạm vì thiếu cảnh báo, gia đình có thể phải chịu một phần trách nhiệm.
Bếp nấu cỗ ngoài trời. Bếp gas, bếp củi nấu cỗ cạnh rạp bạt, cạnh vách nhà bên là nguy cơ cháy. Đặt bếp ở chỗ thoáng, xa bạt và vật dễ cháy, có bình chữa cháy và người trông.
Những việc nên tránh khi nhà có việc
Danh sách dưới đây gom những việc thường dẫn đến phản ánh hoặc bị yêu cầu tháo dỡ, dù gia đình không có ý gây phiền.
- Dựng rạp trước rồi mới báo, hoặc không báo ai, kể cả những nhà phải đi qua ngõ.
- Chắn kín toàn bộ bề ngang ngõ, không chừa lối đi cho người và xe máy.
- Để xe khách đậu kín hai bên đường, chắn cổng nhà khác, chắn lối vào trường học, trạm y tế.
- Kéo điện từ cột điện công cộng hoặc từ nhà khác mà không có sự đồng ý.
- Mở loa công suất lớn tới khuya nhiều ngày liền.
- Để rác, tàn dư cỗ bàn trên đường sau khi tháo rạp, chờ hôm sau mới dọn.
Phần lớn những việc trên không cần đến luật để biết là không nên; chúng chỉ xảy ra khi gia đình quá bận. Giao một người trong họ hàng phụ trách riêng chuyện "hàng xóm và đường đi" là cách đơn giản để không bỏ sót.
Âm thanh, ánh sáng và giờ giấc
Rạp đám thường đi kèm loa. Ở việc tang, nhạc tang là một phần nghi thức, nhưng quy định về nếp sống văn minh khuyến khích hạn chế âm lượng và không dùng loa vào giờ khuya. Ở việc cưới, sân khấu ca nhạc kéo tới nửa đêm là thứ hàng xóm hay phản ánh nhất.
Quy định về trật tự công cộng về tiếng ồn ban đêm áp dụng cho cả nhà có việc, không có ngoại lệ. Hàng xóm thường thông cảm với việc tang, và phần lớn cũng chấp nhận một tối tiệc cưới, nhưng sự thông cảm đó dễ mất nếu loa mở hết cỡ tới khuya nhiều đêm liền.
Đèn chiếu sáng, dây điện chằng chịt trên rạp cũng cần để ý: dây chạy ngang lối đi phải treo cao hoặc đi sát tường, không nằm vắt qua mặt đường nơi xe chạy; đèn công suất lớn không chiếu thẳng vào cửa sổ phòng ngủ nhà bên.
Nhìn từ phía hàng xóm và người đi đường
Một con ngõ bị chắn ba ngày nghĩa là các nhà phía trong phải dắt xe vòng, người già khó ra vào, cửa hàng trong ngõ mất khách. Người đi đường thì phải đi vòng, có khi đi xuống phần đường xe chạy vì vỉa hè đã kín rạp. Những thứ đó không lớn nếu kéo dài vài giờ, nhưng trở thành mâu thuẫn khi kéo dài nhiều ngày mà không ai báo trước.
Nếu bạn là hàng xóm, bạn có quyền yêu cầu nhà có việc chừa lối đi, giảm âm lượng vào ban đêm, tháo rạp đúng hẹn. Trong việc tang, cách nói nhẹ nhàng, nhờ tổ trưởng hoặc ban lo việc tang chuyển lời thường hiệu quả hơn nói thẳng với gia đình đang có tang. Khi lối đi bị chắn hoàn toàn, có người cần cấp cứu, hãy gọi ngay công an xã, phường.
Ngược lại, nếu bạn là nhà có việc, một lời báo trước và một lối đi nhỏ được chừa lại là hai thứ giúp hàng xóm sẵn lòng giúp đỡ thay vì phàn nàn. Lời cảm ơn sau khi xong việc cũng là một phần của tình làng nghĩa xóm.
Câu hỏi thường gặp
Dựng rạp đám tang ngoài vỉa hè có phải xin phép không?
Việc sử dụng tạm thời vỉa hè, lòng đường phục vụ việc tang được phép theo quy định về quản lý hạ tầng giao thông và quy định của tỉnh, thành, nhưng gia đình cần liên hệ UBND xã, phường hoặc công an xã, phường để được hướng dẫn phạm vi và thời gian sử dụng.
Làm đám cưới tại nhà có được chắn hết ngõ chung không?
Không nên và thường không được. Ngõ chung là lối đi của nhiều hộ; dựng rạp cần sự đồng ý của các hộ cùng dùng, báo tổ dân phố, và phải chừa lối đi. Chắn kín ngõ nhiều ngày có thể bị yêu cầu tháo dỡ.
Rạp đám dựng trong bao lâu thì phải tháo?
Không có con số chung cho mọi nơi; thời gian dùng vỉa hè, lòng đường theo sự cho phép của xã, phường và quy định của tỉnh. Nguyên tắc là chỉ dùng trong thời gian tổ chức và tháo dọn ngay khi xong việc.
Nhà có việc mở loa đến khuya có bị phạt không?
Có thể. Quy định về gây ồn ban đêm áp dụng cho mọi trường hợp, kể cả nhà có việc cưới hay việc tang. Gia đình nên thống nhất giờ dùng loa và giữ âm lượng vừa phải để tránh bị phản ánh.
Hàng xóm dựng rạp chắn cửa nhà mình thì làm gì?
Nói chuyện trực tiếp hoặc nhờ tổ trưởng dân phố đề nghị gia đình đó chừa lối vào nhà bạn. Nếu lối ra vào bị chắn hoàn toàn và không được giải quyết, bạn có thể báo công an xã, phường để được hỗ trợ ngay.
Ở nông thôn dựng rạp trên đường thôn có cần báo xã không?
Tuỳ quy định của địa phương và hương ước của thôn. Thông thường chỉ cần báo trưởng thôn và đảm bảo đường không bị chắn kín; với đường trục xã, đường có xe tải, xe khách qua lại, nên báo UBND xã để được hướng dẫn.