Pháp luật không cấm cá nhân nuôi chó, mèo trong nơi ở của mình. Nhưng phòng trọ là tài sản của chủ nhà, nên nếu hợp đồng hoặc nội quy bạn đã đồng ý ghi rõ không nuôi thú cưng, thì nuôi là vi phạm hợp đồng. Nếu hợp đồng không nói gì, bạn được nuôi trong giới hạn: giữ vệ sinh, không gây ồn quá mức, không làm hỏng phòng, và làm đủ nghĩa vụ của người nuôi theo quy định thú y.
Bài này nhìn câu hỏi từ hai phía: người thuê muốn mang theo con vật đã gắn bó, và chủ trọ lo mùi, lông, hư hỏng, hàng xóm. Bài đi qua phần luật áp dụng, các tình huống hay gặp, cách viết điều khoản thú cưng cho công bằng và việc nên làm khi có phàn nàn. Nuôi chó trong chung cư có ban quản trị và nội quy toà nhà là một chủ đề khác, không bàn ở đây.
Không có luật cấm, nhưng có hợp đồng
Không văn bản nào cấm người dân nuôi chó, mèo làm bạn trong nhà. Các quy định liên quan chủ yếu nói về nghĩa vụ của người nuôi: phòng bệnh dại, giữ vệ sinh, bảo đảm an toàn cho người khác. Vì vậy câu hỏi "có được nuôi không" trong phòng trọ chủ yếu được trả lời bằng hợp đồng thuê.
Bộ luật Dân sự 2015 cho các bên tự do thoả thuận những gì không trái luật và đạo đức xã hội. Chủ nhà đặt điều kiện "không nuôi vật nuôi" khi cho thuê là thoả thuận hợp lệ, vì nó gắn với việc bảo quản tài sản của chính họ. Bạn đã ký thì có nghĩa vụ tuân theo; muốn nuôi thì phải thoả thuận lại.
Nếu hợp đồng không nói gì, bạn không vi phạm điều khoản nào khi nuôi. Nhưng bạn vẫn có các nghĩa vụ chung của bên thuê: sử dụng phòng đúng mục đích, giữ gìn như tài sản của mình, không làm ảnh hưởng người xung quanh. Một con mèo nhỏ sống gọn trong phòng khác hẳn ba con chó lớn sủa suốt đêm ở hành lang. Trường hợp sau có thể bị coi là vi phạm nghĩa vụ chung dù hợp đồng không nhắc tới thú cưng.
Chủ trọ cũng không thể đổi luật giữa chừng. Nếu lúc thuê chủ biết bạn có mèo và không phản đối, sau đó tự đặt nội quy cấm rồi bắt bạn đem đi ngay, điều đó khó đứng vững. Chủ trọ có thể đề nghị điều chỉnh hợp đồng, nhưng bạn không có nghĩa vụ đồng ý.
Nghĩa vụ của người nuôi, dù chủ trọ có cho phép
Phòng bệnh dại. Theo quy định về thú y, chó, mèo phải được tiêm phòng dại theo hướng dẫn của cơ quan thú y địa phương. Giữ lại giấy chứng nhận tiêm phòng; đây cũng là thứ đầu tiên chủ trọ và hàng xóm hỏi khi có chuyện.
Khai báo việc nuôi chó. Quy định hướng dẫn về quản lý chó nuôi lâu nay yêu cầu chủ nuôi đăng ký việc nuôi chó với chính quyền xã, phường nơi ở. Nhiều nơi thực hiện chưa đều, nhưng đây là nghĩa vụ có thật, bạn đối chiếu quy định đang áp dụng ở địa phương.
Giữ chó trong chỗ ở, không thả rông. Khi đưa chó ra nơi công cộng, phải có người dắt và có biện pháp bảo đảm an toàn theo quy định hiện hành, như dây dắt, rọ mõm với những con có nguy cơ. Hành lang, cầu thang, sân chung của dãy trọ không phải chỗ để chó chạy tự do.
Chịu trách nhiệm khi vật nuôi gây thiệt hại. Bộ luật Dân sự quy định chủ sở hữu súc vật phải bồi thường thiệt hại do súc vật gây ra cho người khác. Chó cắn người, mèo cào hỏng đồ của phòng bên, vật nuôi làm hỏng cửa gỗ của chủ nhà: người nuôi là người chịu.
Vệ sinh và tiếng ồn. Phân, nước tiểu, lông, mùi ở khu chung ảnh hưởng tới người khác và có thể vi phạm quy định về vệ sinh môi trường khu dân cư. Tiếng sủa kéo dài ban đêm làm phiền người xung quanh. Đây là chỗ hay sinh xung đột nhất, nặng hơn cả chuyện điều khoản hợp đồng.
Các tình huống hay gặp và nhận định
Bảng dưới gom những tình huống thật hay gặp trong nhà trọ. Nhận định theo nguyên lý, hợp đồng cụ thể của bạn có thể làm thay đổi kết quả.
| Tình huống | Nhận định | Nên làm |
|---|---|---|
| Hợp đồng ghi rõ không nuôi thú cưng, bạn vẫn nuôi lén | Vi phạm hợp đồng | Thương lượng lại với chủ nhà hoặc gửi vật nuôi chỗ khác |
| Hợp đồng không ghi, bạn nuôi một con mèo trong phòng | Thường không vi phạm | Giữ vệ sinh, báo chủ nhà cho minh bạch |
| Chủ trọ biết từ đầu, giữa chừng ra nội quy cấm | Nội quy mới cần bạn đồng ý | Trao đổi bằng văn bản, đề nghị điều kiện thay vì cấm |
| Mèo cào hỏng cửa, chó cắn chân giường của chủ nhà | Bạn phải sửa hoặc bồi thường | Sửa ngay, đừng đợi tới lúc trả phòng |
| Chó sủa nhiều đêm, hàng xóm phàn nàn | Có thể vi phạm nghĩa vụ chung dù hợp đồng không cấm | Tìm nguyên nhân, huấn luyện, thay đổi giờ giấc |
| Chủ trọ đòi đem vật nuôi đi trong ngày, nếu không sẽ tự đem bỏ | Chủ trọ không được tự xử lý vật nuôi của bạn | Yêu cầu thời hạn hợp lý, hoà giải nếu cần |
Điểm cuối đáng nhấn mạnh: dù bạn vi phạm hợp đồng, con vật vẫn là tài sản của bạn. Chủ trọ đem vật nuôi đi bỏ, nhốt lại hay làm hại nó là xâm phạm tài sản của bạn, và có thể phải chịu trách nhiệm.
Phía chủ trọ: viết điều khoản thú cưng công bằng
Cấm hẳn là quyền của chủ nhà. Nhưng nhiều chủ trọ thấy cho nuôi có điều kiện giúp giữ người thuê lâu hơn. Nếu bạn chọn hướng đó, các điều khoản sau giúp hạn chế rủi ro:
- Giới hạn số lượng và loại: ví dụ tối đa một con mèo hoặc một con chó cỡ nhỏ trong phòng một người.
- Yêu cầu giấy tiêm phòng dại và cập nhật khi tiêm nhắc lại.
- Quy định khu chung: không để vật nuôi đi vệ sinh ở hành lang, cầu thang, khu để xe; dắt dây khi đi qua.
- Thoả thuận về hư hỏng: người thuê sửa chữa hoặc bồi thường, có thể dùng một phần tiền cọc nếu có ghi rõ.
- Quy định về tiếng ồn: nhắc nhở mấy lần thì hai bên bàn phương án, và trường hợp nào thì không cho nuôi tiếp.
- Vệ sinh khi trả phòng: tổng vệ sinh, khử mùi, người thuê lo hoặc chịu chi phí.
Ghi những điều này trong hợp đồng hoặc phụ lục có chữ ký, không chỉ nói miệng. Một khoản cọc riêng cho thú cưng, nếu có, cũng cần ghi rõ dùng vào việc gì và hoàn lại khi nào.
Phía người thuê: xin phép và nuôi sao cho yên
Nếu bạn đang có vật nuôi và đi tìm phòng, đừng giấu. Một con mèo bị phát hiện sau ba tháng gây mất lòng tin nhiều hơn một lời hỏi từ đầu.
- Khi đi xem phòng, nói ngay bạn có vật nuôi gì, mấy tuổi, đã tiêm phòng chưa, thường ở trong phòng hay ra ngoài.
- Đề nghị điều kiện cụ thể thay vì chỉ hỏi "có được không": bạn sẽ giữ vệ sinh thế nào, xử lý lông, mùi ra sao, chịu sửa nếu hư hỏng.
- Yêu cầu ghi việc được nuôi vào hợp đồng, kèm điều kiện hai bên thống nhất.
- Chụp ảnh hiện trạng phòng lúc nhận, đặc biệt cửa gỗ, sàn, rèm, những chỗ vật nuôi hay cào.
- Ra mắt hàng xóm cùng dãy, để họ biết bạn có vật nuôi và có cách liên lạc khi có chuyện.
- Lúc trả phòng, vệ sinh kỹ, khử mùi, sửa những chỗ hư hỏng do vật nuôi trước khi bàn giao.
Nếu đang thuê mà muốn nuôi thêm, cũng đi theo đúng thứ tự trên: hỏi trước, ghi lại, rồi mới đưa vật nuôi về.
Phần an toàn ít ai tính tới khi nuôi trong phòng nhỏ
Phòng trọ thường chật, nhiều dây điện nổi, ổ cắm gần sàn, có khi có bếp điện ngay góc phòng. Chó con, mèo con hay gặm dây sạc, dây nối dài; một sợi dây bị cắn hở lõi là nguy cơ điện giật cho con vật và nguy cơ chập cháy cho cả phòng. Trước khi đưa vật nuôi về, gom dây lên cao hoặc luồn vào ống, rút sạc khi ra ngoài, không để vật nuôi một mình cùng bếp đang cắm điện.
Phòng kín, mái tôn, không cửa sổ có thể rất nóng vào trưa hè. Vật nuôi bị nhốt cả ngày trong phòng như vậy dễ say nắng, và chính sự khó chịu đó làm chúng sủa, kêu, cào cửa, kéo theo phàn nàn của hàng xóm. Một chỗ thoáng hơn, nước uống đủ, người trông giúp khi bạn đi làm lâu là phần nghĩa vụ chăm sóc, cũng là cách giữ hoà khí với dãy trọ.
Cuối cùng là tình huống khẩn cấp. Nếu có cháy hay sự cố khi bạn vắng nhà, người khác phải biết trong phòng có vật nuôi để báo cho lực lượng cứu nạn. Ghi chú ở chỗ chủ trọ có thể thấy, hoặc để lại số liên lạc cho người quản lý, là việc nhỏ nhưng có ích. Chủ trọ biết rõ phòng nào có vật nuôi cũng là một lý do để việc nuôi được công khai thay vì giấu.
Khi hàng xóm phàn nàn hoặc chủ trọ đòi đem đi
Một lời phàn nàn về tiếng sủa hay mùi không tự động có nghĩa bạn phải bỏ vật nuôi. Việc đầu tiên là nghe cụ thể: chuyện xảy ra lúc nào, kéo dài bao lâu, ảnh hưởng thế nào. Nhiều trường hợp chó sủa vì bị nhốt một mình cả ngày, mèo kêu đêm vì tới kỳ động dục; xử lý đúng nguyên nhân thì hết chuyện. Cho hàng xóm số liên lạc để họ báo trực tiếp với bạn thay vì đi báo chủ trọ.
Nếu chủ trọ yêu cầu đem vật nuôi đi vì hợp đồng cấm, bạn nên đề nghị một thời hạn hợp lý để tìm chỗ gửi hoặc chỗ ở mới, thay vì phản ứng ngay. Nếu hợp đồng không cấm mà chủ trọ vẫn đòi, bạn có thể dẫn chiếu hợp đồng và đề nghị các điều kiện cụ thể để tiếp tục nuôi. Khi không thống nhất được, tổ hoà giải ở khu dân cư là nơi hợp lý để ngồi lại.
Không nên để căng thẳng leo thang tới mức hai bên đe doạ nhau hoặc chủ trọ tự đem vật nuôi đi. Nếu chuyện đã tới mức có thiệt hại, như chó cắn người, việc bồi thường và trách nhiệm của người nuôi là chuyện nghiêm túc cần xử lý ngay, kể cả đưa người bị cắn đi khám và báo cơ quan y tế theo hướng dẫn phòng dại.
Câu hỏi thường gặp
Hợp đồng không ghi gì về thú cưng, chủ trọ có được cấm không?
Chủ trọ không thể tự áp một lệnh cấm mà hợp đồng không có. Chủ trọ có thể đề nghị bổ sung điều khoản, nhưng bạn không có nghĩa vụ đồng ý. Dù vậy bạn vẫn phải tuân các nghĩa vụ chung như giữ vệ sinh, không gây ồn quá mức, không làm hỏng phòng.
Nuôi cá, chim nhỏ, hamster có tính là thú cưng không?
Tuỳ cách hợp đồng viết. Nhiều hợp đồng ghi chung "vật nuôi" thì bao gồm cả các con vật nhỏ. Bể cá có nước, chim có tiếng kêu, hamster có mùi cũng có thể ảnh hưởng phòng và người xung quanh. Hỏi chủ trọ trước là cách an toàn nhất.
Chủ trọ có được thu thêm tiền vì có thú cưng không?
Được, nếu hai bên thoả thuận, ví dụ một khoản cọc riêng để bảo đảm vệ sinh và sửa chữa, hoặc phí vệ sinh khi trả phòng. Khoản này phải ghi rõ dùng vào việc gì và hoàn lại thế nào. Khoản đặt ra giữa chừng không có thoả thuận thì bạn có quyền không chấp nhận.
Vật nuôi làm hỏng đồ của chủ trọ, bị trừ hết cọc có đúng không?
Bạn phải bồi thường thiệt hại thật, không phải mất hết cọc. Chủ trọ cần chỉ ra cụ thể hư hỏng nào, chi phí sửa bao nhiêu. Ảnh chụp hiện trạng lúc nhận phòng giúp phân biệt hư hỏng do vật nuôi với những gì đã có sẵn.
Chó của người thuê cắn người trong dãy trọ thì ai chịu trách nhiệm?
Theo Bộ luật Dân sự, chủ sở hữu súc vật phải bồi thường thiệt hại do súc vật gây ra. Người nuôi là người chịu trước tiên. Nếu người bị cắn có lỗi, như trêu chọc, mức bồi thường có thể được xem xét lại. Người bị cắn cần được đưa đi tiêm phòng theo hướng dẫn y tế.
Có thể bị chấm dứt hợp đồng vì nuôi thú cưng không?
Có thể, nếu hợp đồng cấm nuôi mà bạn vẫn nuôi và hợp đồng coi đó là vi phạm dẫn tới chấm dứt, hoặc việc nuôi gây ảnh hưởng nghiêm trọng, lặp lại tới mức rơi vào căn cứ chấm dứt. Chủ trọ vẫn phải báo trước theo đúng thời hạn, không được đuổi ngay.