Chụp thì được, đăng thì cần cân nhắc. Ảnh có con bạn và các bạn cùng lớp lẫn trong khung hình ở một buổi lễ đông người thường không có vấn đề nếu đăng với thái độ trân trọng. Nhưng nếu một đứa trẻ nhà khác là nhân vật chính của bức ảnh, hoặc bức ảnh làm lộ chuyện riêng của em, thì cần sự đồng ý của cha mẹ em, và với trẻ đã lớn còn cần cả sự đồng ý của chính em.
Trẻ em được pháp luật bảo vệ kỹ hơn người lớn về đời sống riêng tư. Luật Trẻ em 2016, Bộ luật Dân sự 2015 và các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân cùng nhấn vào nguyên tắc: thông tin, hình ảnh của trẻ chỉ được công khai khi vì lợi ích tốt nhất của trẻ và có sự đồng ý phù hợp. Bài này giúp phụ huynh chụp vui mà không vô tình làm phiền gia đình khác.
Vì sao ảnh trẻ em cần cẩn thận hơn ảnh người lớn
Một người lớn bị đăng ảnh không như ý có thể tự lên tiếng, tự yêu cầu gỡ. Một đứa trẻ năm, bảy tuổi thì không. Em không hiểu bức ảnh sẽ đi đâu, ai sẽ xem, và vài năm nữa khi lớn lên em có muốn hình ảnh ấy còn trên mạng hay không. Vì vậy pháp luật giao việc quyết định cho cha mẹ hoặc người giám hộ, và yêu cầu mọi người khác tôn trọng quyết định đó.
Có những gia đình có lý do riêng để không muốn ảnh con xuất hiện trên mạng: đang có tranh chấp nuôi con sau ly hôn, đang tránh một người thân có hành vi bạo lực, hoặc đơn giản là cha mẹ chọn nuôi con ít tiếp xúc mạng xã hội. Bạn không thể biết hết hoàn cảnh của từng nhà, nên mặc định thận trọng là cách an toàn nhất.
Ngoài ra, ảnh trẻ em kèm tên trường, tên lớp, đồng phục, vị trí địa lý là loại thông tin người xấu có thể lợi dụng. Một bức ảnh tưởng vô hại về buổi sinh hoạt lớp, nếu kèm chú thích đầy đủ, có thể cho người lạ biết đứa trẻ học ở đâu, tan học giờ nào. Đây là lý do nhiều trường khuyến cáo phụ huynh không đăng ảnh có đồng phục rõ tên trường.
Pháp luật nói gì về hình ảnh và đời tư của trẻ em
Quyền đối với hình ảnh. Bộ luật Dân sự 2015 quy định việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý. Với trẻ chưa thành niên, việc đồng ý do cha mẹ hoặc người đại diện theo pháp luật thực hiện, có tính đến ý kiến của trẻ.
Quyền bí mật đời sống riêng tư của trẻ em. Luật Trẻ em 2016 ghi nhận trẻ em có quyền được bảo vệ đời sống riêng tư. Các quy định hướng dẫn yêu cầu khi công khai thông tin bí mật đời sống riêng tư của trẻ từ đủ 7 tuổi trở lên thì cần sự đồng ý của cả trẻ và cha mẹ hoặc người giám hộ. Bạn nên đối chiếu văn bản hướng dẫn hiện hành khi cần chính xác.
Dữ liệu cá nhân của trẻ được bảo vệ đặc biệt. Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 tiếp tục coi dữ liệu của trẻ em là nhóm cần bảo vệ chặt hơn, xử lý phải có sự đồng ý phù hợp và vì lợi ích của trẻ. Trước đó, Nghị định 13/2023 đã có yêu cầu tương tự.
Nghiêm cấm làm tổn hại trẻ qua hình ảnh. Đăng ảnh trẻ trong tình huống xấu hổ, bị trêu chọc, bị so sánh, hoặc kèm lời lẽ chê bai là xâm phạm danh dự, nhân phẩm của trẻ, và có thể bị xử lý theo quy định về bảo vệ trẻ em.
Loại ảnh nào đăng được, loại nào nên hỏi trước
Bảng dưới gom những kiểu ảnh phụ huynh hay chụp ở trường. Cột giữa là mức độ nên thận trọng, cột cuối là cách đăng hợp lý:
| Loại ảnh | Mức thận trọng | Cách đăng hợp lý |
|---|---|---|
| Con bạn là nhân vật chính, bạn bè chỉ lẫn mờ phía sau | Thấp | Đăng được, nên cắt bớt hoặc làm mờ bạn đứng sát |
| Toàn cảnh sân khấu, cả lớp đang múa, không rõ mặt | Thấp | Đăng được, không ghi tên từng em |
| Ảnh chụp chung cả lớp rõ mặt từng em | Trung bình | Chỉ đăng trong nhóm phụ huynh lớp hoặc hỏi ý các gia đình trước khi đăng công khai |
| Cận mặt một em nhà khác đang khóc, ngã, quên lời | Cao | Không đăng |
| Ảnh em nhà khác kèm tên đầy đủ, tên trường, lớp | Cao | Không gắn tên, không gắn vị trí |
| Ảnh dùng để quảng cáo cho lớp năng khiếu, trung tâm | Rất cao | Phải có đồng ý bằng văn bản của cha mẹ |
Ví dụ giả định: chị Hoa quay được cảnh cả lớp con mình hát trong buổi văn nghệ cuối năm, một bạn nhỏ đứng hàng đầu bị vấp và khóc. Đoạn phim dễ thương với chị nhưng có thể là ký ức không vui với gia đình em kia. Chị cắt bỏ đoạn đó trước khi đăng, chỉ giữ phần cả lớp hát.
Đăng ảnh có con nhà người khác: cách làm cho đúng
Phụ huynh không cần ngừng chụp, chỉ cần thêm vài bước trước khi bấm đăng:
- Chọn ảnh con mình là trung tâm; với ảnh có nhiều em, ưu tiên ảnh không rõ mặt hoặc toàn cảnh.
- Cắt khung hoặc làm mờ những em đứng gần, rõ mặt mà bạn chưa hỏi ý gia đình.
- Không ghi họ tên, tên trường, tên lớp, và tắt thông tin vị trí đi kèm ảnh.
- Muốn đăng ảnh tập thể rõ mặt lên trang công khai, nhắn hỏi trong nhóm phụ huynh lớp trước, gia đình nào không đồng ý thì làm mờ em đó.
- Đặt chế độ người xem cho bài đăng ở mức bạn bè thay vì công khai.
- Khi gia đình nào nhắn đề nghị gỡ, gỡ ngay mà không cần tranh luận.
Với nhóm nhắn tin phụ huynh, nên có quy ước chung từ đầu năm: ảnh trong nhóm chỉ dùng trong nhóm, không chia sẻ ra ngoài. Giáo viên chủ nhiệm hoặc ban đại diện cha mẹ học sinh có thể đưa nội dung này vào buổi họp đầu năm.
Nhìn từ phía nhà trường và giáo viên
Trường học thường có quy định riêng về chụp ảnh trong giờ học và khu vực bên trong trường. Phụ huynh vào dự lễ chỉ được chụp ở khu vực và thời điểm nhà trường cho phép. Việc đứng ngoài cổng chụp vào lớp học hay chụp trẻ trong giờ ngủ trưa ở trường mầm non là không phù hợp, dù bạn chỉ định chụp con mình.
Ở phía nhà trường, khi muốn đăng ảnh học sinh lên trang của trường, cách làm đúng là xin đồng ý của cha mẹ từ đầu năm học, cho phép gia đình chọn không tham gia, và tôn trọng lựa chọn đó trong suốt năm. Giáo viên đăng ảnh học sinh lên trang cá nhân cũng nên theo nguyên tắc này.
Nếu ảnh của con bạn bị phụ huynh khác hoặc giáo viên đăng mà bạn không đồng ý, hãy nhắn trực tiếp đề nghị gỡ trước. Phần lớn sẽ gỡ ngay. Nếu không được, báo giáo viên chủ nhiệm hoặc ban giám hiệu để nhà trường can thiệp. Trường hợp ảnh bị dùng để trêu chọc, bắt nạt, hoặc đăng kèm thông tin có thể gây nguy hiểm cho trẻ, cha mẹ nên báo nhà trường và cơ quan công an.
Người ngoài chụp trẻ ở cổng trường, sân chơi: khi nào nên lên tiếng
Ngoài phụ huynh, đôi khi có người lạ đứng ở cổng trường, công viên, sân chơi chung cư chụp ảnh hay quay video các em nhỏ. Có người là nhiếp ảnh gia đường phố, có người làm nội dung về đời sống, cũng có người mà phụ huynh không rõ mục đích. Chụp ở nơi công cộng không bị cấm, nhưng khi ống kính cứ nhắm vào trẻ em, liên tục và cận mặt, thì phụ huynh có lý do chính đáng để hỏi.
Cách phản ứng hợp lý là tiến lại hỏi lịch sự người đó đang chụp để làm gì, và đề nghị không chụp con mình. Nếu người đó tôn trọng và dừng lại, chuyện kết thúc ở đó. Nếu người đó tiếp tục bám theo, chụp lén, hoặc có lời nói, cử chỉ bất thường với trẻ, hãy báo bảo vệ trường, ban quản lý khu nhà, và gọi công an khu vực. Bạn không nên tự giằng co, giật máy, vì điều đó có thể khiến bạn trở thành người vi phạm.
Với nhà trường, việc bảo vệ khu vực cổng trường giờ tan học là một phần của an toàn cho học sinh. Ban đại diện cha mẹ học sinh có thể đề nghị nhà trường nhắc nhở người lạ đứng chụp, đồng thời dặn các em không tạo dáng hay trò chuyện với người lạ cầm máy. Những biện pháp này nhắm vào việc giữ an toàn cho trẻ, không nhằm cấm đoán việc chụp ảnh nói chung ở nơi công cộng.
Khi bức ảnh vô tình gây tổn thương
Không ít phụ huynh rơi vào tình huống đã đăng ảnh rồi mới biết gia đình kia không vui, hoặc thấy bức ảnh bị chia sẻ đi xa hơn dự kiến. Việc đầu tiên là gỡ bài, sau đó nhắn lời xin lỗi ngắn gọn. Thành thật nhận rằng mình chưa nghĩ kỹ thường đủ để giữ hoà khí giữa hai gia đình, vì phần lớn các bức ảnh như vậy được đăng với ý tốt.
Nếu ảnh đã bị người khác tải về, chia sẻ lại, bạn có thể nhắn những người đó đề nghị gỡ và dùng chức năng báo cáo của nền tảng. Gia đình có con trong ảnh cũng có quyền tự báo cáo với nền tảng như người có hình ảnh bị sử dụng trái ý.
Điều đáng nhớ là trẻ em sẽ lớn lên và tự nhìn lại những gì người lớn đã đăng về mình. Một bức ảnh dễ thương hôm nay có thể là điều khiến em ngại ngùng khi vào cấp hai, cấp ba. Chụp nhiều để giữ làm kỷ niệm trong gia đình, đăng ít và chọn kỹ, là thói quen có lợi cho cả con mình lẫn con nhà người khác.
Câu hỏi thường gặp
Đăng ảnh cả lớp trong nhóm zalo phụ huynh có cần xin phép từng nhà không?
Trong nhóm phụ huynh của chính lớp đó, ảnh sinh hoạt chung thường được chấp nhận vì mọi người cùng có con trong ảnh. Tuy vậy nên có quy ước không chia sẻ ra ngoài nhóm, và gỡ ngay khi có gia đình đề nghị.
Con mười tuổi không muốn mẹ đăng ảnh của mình, mẹ có phải nghe theo không?
Theo tinh thần của Luật Trẻ em, ý kiến của trẻ từ đủ 7 tuổi trở lên cần được tôn trọng khi công khai thông tin riêng tư của các em. Cha mẹ nên lắng nghe và cùng con chọn ảnh, điều đó cũng giúp con học cách tự bảo vệ mình trên mạng.
Chụp ảnh con nhà hàng xóm chơi ở sân chung cư rồi đăng có được không?
Nếu em là nhân vật chính của bức ảnh, bạn nên hỏi ý cha mẹ em trước khi đăng. Ảnh toàn cảnh khu vui chơi mà không rõ mặt các em thì ít có vấn đề, nhưng tránh gắn vị trí cụ thể của khu nhà.
Trung tâm năng khiếu dùng ảnh con mình để quảng cáo mà không hỏi thì sao?
Dùng hình ảnh của trẻ vào mục đích thương mại cần có sự đồng ý của cha mẹ, thường bằng văn bản. Bạn có quyền yêu cầu trung tâm gỡ ngay, và nếu ảnh đã được dùng lâu, có thể đề nghị thoả thuận về việc sử dụng hoặc bồi thường.
Ảnh con mình bị đăng kèm lời chê bai trong nhóm phụ huynh, nên làm gì?
Chụp màn hình lưu lại, nhắn riêng người đăng đề nghị gỡ, đồng thời báo giáo viên chủ nhiệm. Nếu lời lẽ mang tính xúc phạm, bắt nạt trẻ, nhà trường có trách nhiệm xử lý, và gia đình có thể báo cơ quan chức năng.
Có nên làm mờ mặt các bạn khác khi đăng ảnh con lên mạng không?
Nên, nhất là khi bài đăng để chế độ công khai. Làm mờ chỉ tốn vài giây trên điện thoại nhưng giúp bạn khỏi phải lo gia đình nào đó không đồng ý, và cũng là cách thể hiện sự tôn trọng với các em.