Bán một lứa chó con, mèo con do vật nuôi trong nhà đẻ ra là việc bình thường, không cần đăng ký gì riêng. Nhưng khi bạn nuôi nhiều con giống, phối giống đều đặn để bán, đăng bán thường xuyên trên mạng, gửi đi các tỉnh, thì đó là hoạt động kinh doanh vật nuôi, đi kèm nghĩa vụ về thú y, vận chuyển và thông tin bán hàng.
Luật Thú y 2015 đặt trách nhiệm phòng bệnh cho chủ vật nuôi, đặc biệt là tiêm phòng dại cho chó, và quy định kiểm dịch khi vận chuyển động vật ra khỏi tỉnh. Bài này giúp người nuôi chó mèo tại nhà biết khi nào việc bán con giống vẫn là chuyện trong nhà, khi nào đã thành kinh doanh, và những điều cần làm cho đúng với cả vật nuôi lẫn người mua.
Bán một lứa và nuôi để bán là hai việc khác nhau
Nhà có một con chó cái, lâu lâu đẻ một lứa, chủ nhà giữ lại một con, phần còn lại cho hoặc bán cho người quen. Đây là chuyện xử lý tài sản của gia đình, giống như bán bớt gà vịt nuôi trong vườn. Không có quy định nào bắt phải đăng ký kinh doanh vì việc này.
Khác hẳn là trường hợp nuôi năm bảy con giống, cho phối liên tục, lứa này nối lứa kia, có trang bán hàng đăng ảnh hằng tuần, nhận đặt cọc trước, giao đi các tỉnh. Lúc này việc bán chó mèo con là nguồn thu đều đặn, mang đặc điểm của hoạt động kinh doanh. Nếu quy mô và thu nhập đã vượt mức thu nhập thấp, việc đăng ký hộ kinh doanh và tìm hiểu nghĩa vụ thuế là hợp lý.
Giữa hai đầu đó là những người nuôi vài con giống tốt, bán con mỗi năm vài lứa, thu nhập không quá lớn. Ranh giới không có con số cứng chung cho cả nước. Bạn có thể hỏi bộ phận một cửa xã, phường để biết địa phương mình xếp trường hợp của bạn vào đâu.
Dù ở nấc nào, có một điều không đổi: chó mèo con là sinh vật sống, không phải món hàng tồn kho. Phối liên tục để có nhiều lứa, cho chó mèo mẹ đẻ dày, nhốt chật để tiết kiệm chỗ có thể chưa bị cấm cụ thể bằng một con số, nhưng là cách nuôi bị cộng đồng người nuôi lên án và dễ sinh ra con giống yếu, bệnh.
Nghĩa vụ thú y mà người bán không được bỏ qua
Tiêm phòng dại cho chó. Bệnh dại vẫn gây tử vong cho người ở Việt Nam mỗi năm. Chủ nuôi chó có trách nhiệm tiêm phòng dại theo quy định và hướng dẫn của cơ quan thú y địa phương. Bán chó con đã đủ tuổi tiêm mà chưa tiêm, hoặc nói đã tiêm khi chưa tiêm, là đẩy rủi ro sang gia đình người mua, có khi có trẻ nhỏ.
Phòng bệnh truyền nhiễm khác. Chó mèo con dễ mắc các bệnh truyền nhiễm đường tiêu hoá, hô hấp trong những tuần đầu. Người bán nên cho chó mèo con tiêm phòng, tẩy giun theo hướng dẫn của bác sĩ thú y, và đưa sổ theo dõi cho người mua.
Không bán con đang ốm. Bán một con đang có dấu hiệu bệnh mà không nói ra là cung cấp thông tin sai về hàng hoá. Khi con vật chết sau vài ngày, người mua có cơ sở để đòi trả lại tiền.
Báo cơ quan thú y khi có dấu hiệu dịch. Nếu nhiều con trong đàn cùng ốm, chết bất thường, người nuôi có trách nhiệm báo cơ quan thú y địa phương, không bán tháo những con còn lại.
Gửi chó mèo đi tỉnh khác: những việc cần biết
Bán qua mạng thường đi kèm gửi chó mèo đi xa. Bảng dưới gom những điểm chính; chi tiết thủ tục kiểm dịch bạn hỏi cơ quan thú y cấp tỉnh hoặc trạm thú y nơi gần nhất, và hỏi nhà vận chuyển.
| Việc | Vì sao | Hỏi ở đâu |
|---|---|---|
| Kiểm dịch khi vận chuyển ra khỏi tỉnh | Chó mèo thuộc nhóm động vật phải kiểm dịch khi vận chuyển ra khỏi địa bàn cấp tỉnh | Cơ quan thú y cấp tỉnh hoặc trạm thú y vùng |
| Giấy tiêm phòng | Thường là một trong những điều kiện để kiểm dịch và để nhà vận chuyển nhận | Bác sĩ thú y đã tiêm cho con vật |
| Quy định của nhà xe, hãng bay | Mỗi đơn vị vận chuyển có điều kiện riêng về lồng, cân nặng, giờ nhận | Đơn vị vận chuyển trước khi gửi |
| Thời tiết và quãng đường | Chó mèo con chịu nóng, lạnh kém; chuyến đi dài có thể làm con vật kiệt sức | Cân nhắc giao gần hoặc người mua tự đến nhận |
Nhiều người bán chỉ đưa lồng ra bến xe, gửi như gửi một kiện hàng. Ngoài chuyện kiểm dịch, đây còn là chuyện đối xử với một con vật sống: lồng chật, nhốt trong khoang hàng nóng hàng giờ liền có thể làm chó mèo con chết dọc đường, và khi đó tranh chấp giữa người bán, người mua, nhà xe rất khó gỡ.
Quảng cáo "thuần chủng", "có giấy" phải đúng sự thật
Trên mạng có rất nhiều lời rao "chó thuần chủng 100%", "mèo có giấy tờ", "bố mẹ vô địch". Người bán nhỏ cần hiểu: bạn chịu trách nhiệm về những gì mình nói với người mua. Nếu con vật không đúng giống như đã quảng cáo, người mua có quyền yêu cầu trả lại hoặc bồi thường phần chênh lệch, vì họ đã trả tiền dựa trên thông tin đó.
Giấy chứng nhận phả hệ của chó mèo thường do các câu lạc bộ, hiệp hội nuôi thú cưng cấp theo quy trình riêng của họ, không phải giấy tờ do cơ quan nhà nước cấp. Nếu con vật có giấy thật, bạn đưa đúng giấy đó cho người mua. Nếu không có, đừng hứa "làm giấy sau" hay tự chế giấy. Việc làm giả giấy tờ để bán được giá cao không chỉ là vấn đề đạo đức mà có thể bị coi là gian dối trong mua bán.
Cách nói trung thực và vẫn bán được: mô tả đặc điểm thật của con vật, nói rõ bố mẹ là con nào, ảnh thật, tuổi thật, tình trạng tiêm phòng thật. Người mua thú cưng nghiêm túc đánh giá cao sự rõ ràng hơn những lời quảng cáo.
Nuôi nhiều con giống trong khu dân cư: chuyện với hàng xóm
Nuôi một hai con chó mèo trong nhà là bình thường. Nuôi mười con chó giống trong một căn nhà phố thì tiếng sủa, mùi, chất thải sẽ ảnh hưởng tới hàng xóm, và đây là nguồn mâu thuẫn rất phổ biến. Pháp luật bảo vệ quyền của mọi người được sống trong môi trường không bị ô nhiễm, không bị tiếng ồn quá mức; việc nuôi vật nuôi gây ảnh hưởng kéo dài có thể bị chính quyền địa phương nhắc nhở, xử lý.
Một số địa phương có quy định riêng về quản lý chó mèo: đăng ký nuôi chó với UBND xã, phường, không thả rông, đeo rọ mõm khi ra nơi công cộng. Nếu nuôi để bán, bạn càng nên nắm rõ quy định nơi mình ở.
Người nuôi để bán còn hay quên một nguồn phiền nữa: khách đến xem chó mèo ra vào cả ngày, đỗ xe trước cửa nhà bên cạnh. Hẹn khách theo giờ, chỉ chỗ đỗ xe từ trước là một việc nhỏ nhưng giữ được hoà khí với cả xóm.
Về phía hàng xóm: nếu bị ảnh hưởng, cách đầu tiên vẫn là nói chuyện với người nuôi. Nếu không thay đổi, có thể phản ánh với tổ dân phố, UBND xã, phường. Đừng tự ý xử lý con vật của người khác; dù bực tới đâu, làm hại vật nuôi của người khác là xâm phạm tài sản của họ.
Bán chó mèo con cho đúng: các bước
Nếu bạn định bán chó mèo con, kể cả chỉ một lứa, các bước dưới đây giúp bạn làm đúng với vật nuôi, với người mua và với quy định.
- Đợi chó mèo con đủ tuổi tách mẹ theo khuyến cáo của bác sĩ thú y, không bán quá sớm.
- Đưa đi khám, tiêm phòng, tẩy giun theo hướng dẫn; giữ sổ theo dõi.
- Mô tả trung thực: giống, tuổi, giới tính, bố mẹ, tình trạng sức khoẻ, đã tiêm gì.
- Thoả thuận rõ với người mua: tiền cọc, ngày giao, hướng xử lý nếu con vật ốm trong vài ngày đầu.
- Nếu giao đi tỉnh khác, hỏi thủ tục kiểm dịch và điều kiện của đơn vị vận chuyển trước khi nhận cọc.
- Nếu bán đều đặn, hỏi về đăng ký hộ kinh doanh và nghĩa vụ thuế.
Người mua có trách nhiệm của họ: hỏi kỹ trước khi đặt cọc, đưa con vật đi khám sớm sau khi nhận, và chuẩn bị chỗ ở trước khi đón về. Một giao dịch mà cả hai bên đều làm đủ phần mình hiếm khi thành tranh chấp, kể cả khi con vật chẳng may ốm.
Ví dụ giả định: ba người nuôi, ba mức độ
Nhà ở Tây Ninh có một con chó cái đẻ năm con. Gia đình giữ một con, bán bốn con cho người quen trong xã sau khi chó con được tiêm mũi đầu và tẩy giun. Đây là xử lý vật nuôi của gia đình, không phải kinh doanh; điều cần giữ là nói đúng tình trạng tiêm phòng và đừng tách chó con khỏi mẹ quá sớm.
Chị Mai ở Hà Nội nuôi sáu con mèo giống trong căn nhà phố, mỗi năm bán vài lứa qua trang bán hàng riêng, giao đi nhiều tỉnh, nhận cọc trước. Đây đã là kinh doanh vật nuôi. Chị nên đăng ký hộ kinh doanh, làm thủ tục kiểm dịch khi gửi mèo ra khỏi thành phố, và để ý chuyện mùi, vệ sinh với hàng xóm sát vách.
Anh Hải ở Quảng Ninh đăng bán chó con "thuần chủng có giấy", nhưng thật ra chó mẹ không có giấy và chó bố không rõ giống. Khi người mua phát hiện, họ có quyền đòi lại tiền. Nếu anh còn tự làm giấy để bán giá cao, việc đó có thể bị coi là gian dối. Cách đúng là mô tả đúng con vật và bán theo giá của đúng con vật đó.
Câu hỏi thường gặp
Bán chó mèo con có phải nộp thuế không?
Nếu chỉ bán một lứa do vật nuôi trong nhà đẻ ra, đây thường không được xem là kinh doanh. Nếu bạn nuôi để bán đều đặn, thu nhập từ việc này có thể phát sinh nghĩa vụ thuế theo doanh thu. Hỏi cơ quan thuế nơi cư trú để biết cụ thể.
Chó con mới mua về vài ngày đã chết, người bán có phải chịu trách nhiệm không?
Nếu con vật đã có bệnh từ trước khi giao và người bán không nói ra, người mua có cơ sở để yêu cầu trả lại tiền hoặc đổi con khác. Người mua nên đưa con vật đi khám sớm sau khi nhận và giữ kết quả khám làm căn cứ.
Có được bán chó mèo con ở chợ, vỉa hè không?
Bán ở chợ có khu vực dành cho vật nuôi thì theo quy định của ban quản lý chợ. Bày bán trên vỉa hè có thể vướng quy định trật tự đô thị. Dù bán ở đâu, nghĩa vụ phòng bệnh và trung thực với người mua vẫn như nhau.
Mua chó giống từ nước ngoài về phối rồi bán con có cần thủ tục gì?
Nhập khẩu chó mèo phải làm thủ tục kiểm dịch động vật nhập khẩu theo quy định. Đây là thủ tục riêng, bạn hỏi cơ quan thú y trước khi mua. Việc bán con sau đó áp dụng các nghĩa vụ như với chó mèo nuôi trong nước.
Nuôi nhiều chó trong nhà phố có bị cấm không?
Pháp luật chung không đặt con số tối đa cho vật nuôi trong nhà, nhưng việc nuôi không được gây ô nhiễm, tiếng ồn ảnh hưởng người xung quanh. Một số địa phương có quy định quản lý chó mèo riêng, bạn nên hỏi UBND xã, phường.
Con vật nuôi trong nhà cắn người mua lúc đến xem thì sao?
Chủ vật nuôi phải bồi thường thiệt hại do vật nuôi gây ra theo quy định của Bộ luật Dân sự, trừ trường hợp người bị hại có lỗi. Khi có khách đến xem, nên giữ chó bố mẹ ở chỗ riêng.