Bán đồ của chính mình khi chuyển nhà, dọn kho, đóng cửa quán là quyền của chủ sở hữu, không cần đăng ký kinh doanh, kể cả khi bán nhiều món cùng lúc. Nhưng khi bạn đi gom đồ cũ của người khác về để bán lại kiếm lời, đều đặn, có chỗ bày, có trang bán hàng, thì đó là hoạt động buôn bán.
Ở nấc buôn bán, ngoài chuyện đăng ký kinh doanh còn có hai câu hỏi lớn hơn: hàng có nguồn gốc rõ không, vì thu mua phải đồ do trộm cắp mà có là rủi ro thật; và hàng có thuộc nhóm bị cấm nhập khẩu không, vì nhiều loại "đồ si, hàng thùng" từ nước ngoài thuộc diện cấm. Bài này tách ba trường hợp: thanh lý đồ của mình, buôn đồ cũ trong nước, và bán hàng cũ có nguồn từ nước ngoài.
Thanh lý đồ của mình: quyền của chủ sở hữu
Bạn chuyển nhà và bán lại tủ lạnh, máy giặt, giường tủ. Bạn đóng cửa quán cà phê và bán bàn ghế, máy pha, ly tách. Công ty bạn chuyển văn phòng và bán bớt máy tính cũ. Tất cả đều là chủ sở hữu bán tài sản của mình. Pháp luật dân sự cho phép chủ sở hữu định đoạt tài sản, bán cho ai, giá bao nhiêu là do hai bên thoả thuận. Số lượng nhiều trong một lần không làm việc này thành kinh doanh.
Điều nên làm khi thanh lý là nói thật tình trạng đồ: món nào còn chạy tốt, món nào đã sửa, món nào có lỗi. Người mua đồ cũ chấp nhận đồ không mới, nhưng không chấp nhận bị nói sai. Nếu bán thiết bị điện, nói rõ có bảo hành hay không. Với thiết bị chứa dữ liệu như điện thoại, máy tính, ổ cứng, camera, xoá sạch dữ liệu trước khi giao, không chỉ để bảo vệ bạn mà còn tránh chuyện người mua vô tình đọc được thông tin của người khác.
Riêng doanh nghiệp, hộ kinh doanh thanh lý tài sản đã ghi sổ thì có thêm chuyện hoá đơn, ghi giảm tài sản trong sổ sách. Phần này thuộc kế toán, thuế; bạn hỏi người làm kế toán hoặc cơ quan thuế. Còn cá nhân bán đồ dùng của mình thì không phải xuất hoá đơn; người mua cần giấy tờ thì hai bên có thể viết giấy mua bán tay.
Khi nào bán đồ cũ đã thành buôn bán
Bạn mua để bán, không phải bán thứ mình đang dùng. Đây là dấu hiệu rõ nhất. Đi thu mua đồ cũ ở các nhà, ở chỗ thanh lý, rồi sửa sang bán lại có lời là hoạt động thương mại.
Bạn làm đều đặn. Một lần dọn kho khác với mỗi tuần đăng bán vài chục món mới gom về.
Bạn có chỗ bày hàng, có trang bán hàng. Một bãi đồ cũ trước nhà, một gian hàng trên chợ online chuyên đồ cũ, một nhóm bán hàng có tên riêng cho thấy việc này đã thành nghề.
Thu nhập từ việc này đáng kể. Khi đồ cũ thành nguồn thu chính, việc đăng ký hộ kinh doanh và tìm hiểu nghĩa vụ thuế là hợp lý. Nơi hỏi là bộ phận một cửa xã, phường và cơ quan thuế.
Bạn nhận cầm đồ, nhận đồ ký gửi. Cầm đồ là ngành nghề kinh doanh có điều kiện về an ninh, trật tự, không phải việc muốn làm là làm. Nhận ký gửi bán hộ thì phải thoả thuận rõ với người gửi về giá, hoa hồng, trách nhiệm khi đồ hỏng, mất.
Nguồn gốc hàng: rủi ro lớn nhất của người thu mua đồ cũ
Người buôn đồ cũ thật thà nhất cũng có thể mua phải đồ do trộm cắp, lừa đảo mà có: chiếc xe máy không giấy tờ, điện thoại bị khoá tài khoản, xe đạp giá rẻ bất thường, máy móc tháo từ công trình. Mua bán tài sản biết rõ là do người khác phạm tội mà có là hành vi bị xử lý hình sự; và ngay cả khi bạn không biết, tài sản đó vẫn có thể bị thu hồi trả cho chủ thật, bạn mất cả tiền lẫn hàng.
Để tự bảo vệ, người thu mua nên có thói quen: hỏi giấy tờ, hoá đơn, hộp, sạc đi kèm với đồ giá trị; ghi lại thông tin người bán, giấy tờ tuỳ thân với món giá trị cao; từ chối mua đồ giá rẻ bất thường mà người bán không giải thích được nguồn gốc; với xe máy, ô tô thì kiểm tra giấy đăng ký và làm thủ tục chuyển quyền sở hữu đúng quy định; với điện thoại thì kiểm tra máy đã thoát hết tài khoản của chủ cũ chưa.
Nếu bạn nghi một món đồ được mang đến bán là đồ gian, đừng mua và đừng tự xử lý. Bạn có thể báo công an xã, phường. Ghi chép mua bán đầy đủ cũng là cách chứng minh bạn làm ăn ngay thẳng khi có người đến hỏi.
Đồ cũ có nguồn từ nước ngoài: "đồ si", "hàng thùng"
Đây là chỗ người buôn đồ cũ hay vướng mà không biết. Pháp luật về xuất nhập khẩu có danh mục hàng hoá cấm nhập khẩu, trong đó có nhiều loại hàng tiêu dùng đã qua sử dụng. Bảng dưới là cách nhìn chung; danh mục cụ thể bạn đối chiếu văn bản hiện hành hoặc hỏi cơ quan hải quan.
| Loại hàng | Nhìn chung | Người bán nên làm gì |
|---|---|---|
| Quần áo, giày dép đã qua sử dụng từ nước ngoài | Thuộc nhóm hàng tiêu dùng đã qua sử dụng bị cấm nhập khẩu | Không nhập, không gom bán loại hàng không rõ đường về Việt Nam |
| Đồ điện, điện tử gia dụng đã qua sử dụng nhập về | Nhiều loại thuộc diện cấm nhập khẩu | Không kinh doanh nếu không chứng minh được nhập khẩu hợp pháp |
| Đồ cũ mua từ người trong nước | Không bị cấm, là tài sản đã lưu thông trong nước | Giữ ghi chép nguồn mua, kiểm tra nguồn gốc với đồ giá trị |
| Đồ cổ, đồ sưu tầm có giá trị văn hoá | Có quy định riêng về di sản, mua bán, đưa ra nước ngoài | Hỏi cơ quan quản lý văn hoá trước khi buôn bán |
Lời rao "hàng thùng nguyên kiện nước ngoài" có thể hấp dẫn người mua, nhưng với người bán, đây có thể là bằng chứng hàng có nguồn gốc nhập lậu. Bán hàng nhập lậu có thể bị xử lý và tịch thu hàng, mức nặng nhẹ tuỳ giá trị, tuỳ trường hợp.
Trách nhiệm với người mua đồ cũ
Người mua đồ cũ có ít quyền hơn người mua đồ mới không? Về bảo hành, đúng là đồ cũ thường không có bảo hành của nhà sản xuất. Nhưng về thông tin, người mua đồ cũ từ một người kinh doanh vẫn được Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 bảo vệ: được biết đúng tình trạng hàng, được bồi thường nếu hàng gây thiệt hại do khuyết tật mà người bán biết nhưng không nói.
Người buôn đồ cũ nên ghi rõ: tình trạng thật, lỗi đã biết, món đã sửa thay gì, có bảo hành của cửa hàng không, bao lâu, đổi trả trong điều kiện nào. Chính sách rõ ràng giúp giảm tranh chấp và xây được khách quen, điều quan trọng với nghề đồ cũ vốn dựa vào uy tín.
Với thiết bị điện, bếp gas, bình nóng lạnh cũ, người bán cần đặc biệt thận trọng: món đồ lỗi có thể gây cháy, điện giật. Không bán những món bạn biết đã hư hỏng nguy hiểm, kể cả khi người mua muốn mua rẻ về "tự sửa". Nếu có tranh chấp lớn, ví dụ món đồ gây thiệt hại về người, đó là lúc nên nhờ luật sư hoặc người làm nghề xem hồ sơ trước khi trả lời bên kia.
Trước một đợt thanh lý lớn: danh sách việc nên làm
Một đợt dọn nhà, đóng cửa quán hay chuyển văn phòng có thể dồn hàng chục món cần bán trong vài ngày. Làm theo danh sách dưới đây giúp bạn bán nhanh mà không sinh chuyện về sau.
- Kiểm tra món nào thật sự là của mình: đồ thuê, đồ mượn, đồ chủ nhà trang bị sẵn, đồ đang trả góp chưa hết thì không tự ý bán.
- Với đồ trả góp, hỏi bên cho vay về điều kiện bán; nhiều hợp đồng không cho bán khi chưa trả xong.
- Ghi tình trạng từng món, chụp ảnh thật, kể cả vết xước, lỗi đã biết.
- Xoá dữ liệu, thoát tài khoản trên mọi thiết bị có lưu thông tin.
- Với xe, làm thủ tục chuyển quyền sở hữu cùng người mua, không chỉ giao xe và giấy tờ.
- Với đồ của doanh nghiệp, hộ kinh doanh, hỏi người làm kế toán về hoá đơn và ghi giảm tài sản.
- Thoả thuận rõ giờ nhận hàng, ai chịu công tháo dỡ, vận chuyển với món cồng kềnh.
Đồ chủ nhà trang bị trong căn hộ thuê là lỗi hay gặp nhất khi trả nhà vội: người thuê bán luôn máy lạnh, tủ lạnh tưởng là của mình, rồi bị trừ cọc hoặc phải bồi thường.
Ví dụ giả định: ba người bán đồ cũ
Gia đình ở Đà Nẵng chuyển vào TP. Hồ Chí Minh, đăng bán gần như toàn bộ đồ đạc trong nhà trong một tuần: tủ, giường, máy giặt, xe đạp. Đây là thanh lý tài sản của chính mình; không cần đăng ký gì. Việc cần làm là nói đúng tình trạng từng món và xoá dữ liệu trên máy tính, điện thoại cũ.
Anh Khoa ở Hà Nội mỗi cuối tuần đi gom quạt, nồi cơm, lò vi sóng cũ từ các nhà chuyển đi, sửa lại và bán qua mạng, đều đặn mấy chục món mỗi tháng. Đây là buôn bán đồ cũ. Anh nên đăng ký hộ kinh doanh, giữ sổ ghi nguồn mua, và có chính sách bảo hành nhỏ của mình cho món đã sửa.
Chị Ngọc ở Đồng Nai lấy quần áo "hàng thùng" từ một người quen nói là hàng từ nước ngoài về, bán lại trên livestream. Chị không biết hàng về Việt Nam bằng đường nào. Quần áo đã qua sử dụng từ nước ngoài thuộc nhóm hàng bị cấm nhập khẩu; nếu bị kiểm tra, chị không chứng minh được nguồn gốc hợp pháp. Hướng an toàn là chuyển sang thu mua đồ cũ trong nước, có nguồn rõ.
Câu hỏi thường gặp
Bán đồ cũ của chính mình trên chợ online có phải nộp thuế không?
Bán tài sản cá nhân đã qua sử dụng khi dọn nhà, chuyển nhà thường không được xem là hoạt động kinh doanh. Nếu bạn mua đồ để bán lại kiếm lời một cách thường xuyên thì khác, khi đó có thể phát sinh nghĩa vụ thuế; hỏi cơ quan thuế để biết cụ thể.
Mua phải xe máy do trộm cắp mà không biết thì có bị mất xe không?
Có thể. Tài sản do phạm tội mà có thường bị thu hồi để trả cho chủ sở hữu thật. Người mua ngay tình có thể yêu cầu người bán trả lại tiền. Vì vậy với xe, luôn kiểm tra giấy đăng ký và làm thủ tục chuyển quyền sở hữu đúng quy định.
Thu mua phế liệu, đồ đồng nát có phải đăng ký không?
Thu mua phế liệu đều đặn là hoạt động kinh doanh. Ngoài đăng ký, phế liệu còn liên quan đến quy định bảo vệ môi trường về thu gom, lưu giữ, nhất là với pin, ắc quy, thiết bị điện tử. Bạn hỏi xã, phường và cơ quan môi trường địa phương.
Có được bán điện thoại cũ còn dính tài khoản của chủ cũ không?
Không nên. Điện thoại còn dính tài khoản có thể bị khoá từ xa, người mua không dùng được, và đây cũng là dấu hiệu máy có thể không rõ nguồn gốc. Yêu cầu người bán thoát tài khoản trước khi mua, và làm điều tương tự khi bạn bán.
Bán đồ cũ có phải cho đổi trả không?
Pháp luật không buộc mọi người bán đồ cũ cho đổi trả vô điều kiện. Nhưng nếu đồ có lỗi mà bạn biết và không nói, người mua có quyền yêu cầu trả lại hoặc bồi thường. Chính sách đổi trả rõ ràng ngay từ đầu giúp tránh tranh chấp.
Nhận đồ ký gửi rồi đồ bị hỏng, mất thì ai chịu?
Người nhận ký gửi có trách nhiệm giữ gìn tài sản của người gửi. Nếu đồ hỏng, mất do lỗi của bên nhận, bên nhận phải bồi thường. Nên thoả thuận rõ bằng văn bản hoặc tin nhắn về giá bán, hoa hồng, thời hạn ký gửi, trách nhiệm khi có sự cố.