Được, nếu bạn sử dụng chiếc xe một cách hợp pháp: được chủ xe cho mượn hoặc cho thuê, mang theo giấy tờ xe theo quy định khi tham gia giao thông, và chiếc xe đáp ứng điều kiện mà ứng dụng yêu cầu. Pháp luật giao thông không cấm người điều khiển một chiếc xe không đứng tên mình.
Những chỗ thật sự vướng nằm ở chỗ khác: ứng dụng có cho đăng ký xe không chính chủ không, khi tai nạn ai bồi thường, bảo hiểm có chi trả không, và nhất là chuyện "mượn tài khoản" của người khác để chạy, điều mà các nền tảng đều cấm. Bài này dành cho người làm thêm buổi tối, cuối tuần bằng xe của bố mẹ, anh chị, hoặc xe thuê theo tháng.
Người lái không cần là chủ xe
Nhiều người vẫn nghĩ đi xe "không chính chủ" là bị phạt. Đó là cách hiểu chưa đúng. Pháp luật giao thông yêu cầu người điều khiển mang theo giấy chứng nhận đăng ký xe, giấy phép lái xe phù hợp, chứng nhận bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự, và với ô tô thì có thêm giấy chứng nhận kiểm định. Không có quy định bắt người lái phải là người đứng tên trên đăng ký xe. Con, cháu đi xe của bố mẹ, nhân viên đi xe công ty, người thuê xe đi xe thuê là chuyện bình thường.
Quy định liên quan tới "chính chủ" thật ra nhắm vào chủ xe: khi mua bán, cho, tặng xe thì phải làm thủ tục chuyển quyền sở hữu theo quy định. Đó là nghĩa vụ của người mua, người bán, không phải lỗi của người mượn xe. Nếu chiếc xe bạn đang dùng đã được bán qua tay nhiều lần mà chưa sang tên, chuyện cần giải quyết là thủ tục đăng ký của chủ xe hiện tại.
Giấy tờ xe ngày nay có thể xuất trình dưới dạng điện tử qua ứng dụng định danh trong một số trường hợp. Bạn nên hỏi chủ xe cách xuất trình hợp lệ trước khi mượn xe đi chạy hằng ngày.
Điều kiện của ứng dụng: chỗ hay vướng hơn luật
Mỗi nền tảng gọi xe, giao hàng có quy định riêng về phương tiện của tài xế. Bảng dưới gom những yêu cầu thường gặp; chi tiết bạn đọc trong điều khoản của nền tảng mình đăng ký và hỏi bộ phận hỗ trợ tài xế.
| Yêu cầu thường gặp | Với xe không đứng tên | Nên chuẩn bị |
|---|---|---|
| Xe đăng ký trên ứng dụng phải trùng xe thực tế chạy | Bắt buộc dù xe của ai | Đăng ký đúng biển số, đúng xe mình sẽ chạy |
| Giấy đăng ký xe hợp lệ | Thường chấp nhận xe không chính chủ kèm giấy tờ bổ sung | Giấy cho mượn, hợp đồng thuê xe, giấy xác nhận của chủ xe theo mẫu của nền tảng nếu có |
| Bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự | Bảo hiểm gắn với xe, không gắn với người lái | Kiểm tra còn hạn trước khi chạy |
| Đời xe, tình trạng xe | Áp dụng như xe chính chủ | Bảo dưỡng định kỳ, nhất là phanh, đèn |
| Với ô tô chở khách | Có thêm điều kiện về kinh doanh vận tải, phù hiệu xe | Hỏi rõ nền tảng và đơn vị vận tải mình chạy cùng |
Nếu chạy ô tô, câu chuyện phức tạp hơn xe máy vì vận tải hành khách bằng ô tô là ngành kinh doanh có điều kiện. Xe chạy phải gắn với một đơn vị kinh doanh vận tải hợp lệ, có phù hiệu theo loại hình. Mượn một chiếc ô tô gia đình để chạy chở khách mà không qua các bước này là rủi ro lớn.
Tai nạn xảy ra: ai bồi thường, chủ xe hay người lái
Xe là nguồn nguy hiểm cao độ. Bộ luật Dân sự 2015 xếp phương tiện giao thông vận tải cơ giới vào nhóm nguồn nguy hiểm cao độ. Thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra thì chủ sở hữu phải bồi thường, kể cả khi không có lỗi, trừ một số trường hợp luật định.
Khi chủ xe đã giao xe cho người khác. Nếu chủ sở hữu đã giao xe cho người khác chiếm hữu, sử dụng hợp pháp, như cho mượn, cho thuê, thì người đang chiếm hữu, sử dụng phải bồi thường, trừ khi có thoả thuận khác. Tức là khi bạn mượn xe đi chạy và gây tai nạn, trách nhiệm bồi thường trước hết thuộc về bạn.
Bảo hiểm bắt buộc chi trả theo xe. Bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới chi trả cho thiệt hại của bên thứ ba trong phạm vi quy định, không phụ thuộc người lái là ai. Phần vượt quá mức bảo hiểm, người gây thiệt hại phải tự bồi thường.
Xe bị hư hỏng thì sao. Hư hỏng của chính chiếc xe mượn là chuyện giữa bạn và chủ xe. Nếu không thoả thuận gì, người mượn thường phải bồi thường khi làm hỏng tài sản mượn. Nên nói rõ với chủ xe từ đầu.
Mượn tài khoản người khác để chạy: điều không nên làm
Một biến thể hay gặp là không mượn xe mà mượn tài khoản tài xế: người thân đã đăng ký, đã được duyệt, nay để người khác dùng tài khoản đó chạy ca tối. Hoặc người nghỉ chạy cho thuê lại tài khoản của mình. Về nguyên tắc, mọi nền tảng đều cấm việc này trong điều khoản với tài xế, vì tài khoản gắn với danh tính, bằng lái, lý lịch đã được kiểm tra của một người cụ thể.
Hệ quả không chỉ là bị khoá tài khoản. Khi có sự cố với hành khách, tai nạn hay tranh chấp, người trên hồ sơ và người thật sự lái là hai người khác nhau. Hành khách tin rằng mình đang đi với một tài xế đã qua kiểm tra, nhưng thực tế không phải. Bảo hiểm mà nền tảng mua cho chuyến đi, nếu có, có thể không chi trả. Người cho mượn tài khoản cũng có thể bị liên đới, vì đã để người khác dùng danh tính của mình.
Nếu muốn làm thêm, con đường đúng là tự đăng ký một tài khoản đứng tên mình, với chiếc xe mình sẽ thật sự chạy, kể cả xe mượn hay xe thuê, theo đúng thủ tục của nền tảng.
Nhìn từ phía chủ xe: cho mượn, cho thuê cần giữ gì
Chủ xe thường cho người thân mượn xe đi chạy vì muốn giúp, ít khi nghĩ tới những gì có thể xảy ra. Có vài điều chủ xe nên làm để tự bảo vệ và bảo vệ người mượn. Thứ nhất, kiểm tra người mượn có giấy phép lái xe phù hợp; cho người không đủ điều kiện điều khiển xe là có lỗi. Thứ hai, giữ bảo hiểm bắt buộc còn hạn, cân nhắc mua thêm bảo hiểm tự nguyện. Thứ ba, nếu cho thuê có lấy tiền, nên có hợp đồng thuê xe ghi rõ thời hạn, giá, ai chịu chi phí sửa chữa, ai chịu khi xe bị phạt nguội.
Phạt nguội là chuyện chủ xe hay bị bất ngờ: thông báo vi phạm gửi về địa chỉ chủ xe, trong khi người vi phạm là người đang chạy. Chủ xe có quyền và nên phối hợp với cơ quan xử lý để xác định đúng người điều khiển. Hợp đồng thuê, giấy cho mượn ghi rõ thời gian là căn cứ hữu ích.
Nếu đã xảy ra tai nạn có người bị thương nặng, có tranh chấp về bồi thường giữa chủ xe, người lái và người bị hại, đó là lúc nên hỏi luật sư. Bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn (aicovan.com) để biết bước đầu cần giữ giấy tờ gì.
Thoả thuận gì với chủ xe trước khi bắt đầu chạy
Phần lớn mâu thuẫn giữa người mượn xe và chủ xe không đến từ luật mà đến từ những điều hai bên không nói ra lúc đầu. Mượn xe của bố mẹ, anh chị càng dễ ngại nói, nhưng chính vì là người thân nên càng nên rõ ràng. Một tin nhắn ghi lại các điểm dưới đây là đủ, không cần văn bản cầu kỳ.
- Thời gian sử dụng: chạy những khung giờ nào, trong bao lâu, khi chủ xe cần dùng thì báo trước bao lâu.
- Chi phí hao mòn: xăng, dầu nhớt, thay lốp, bảo dưỡng định kỳ ai trả; xe chạy dịch vụ hao mòn nhanh hơn xe đi lại thường nhiều.
- Khi xe hỏng do va chạm: ai trả tiền sửa, sửa ở đâu.
- Khi có thông báo phạt nguội: người đang chạy nhận trách nhiệm, phối hợp với chủ xe làm việc với cơ quan xử lý.
- Khi xe bị mất: người mượn giữ xe ở đâu khi nghỉ, có khoá chống trộm không, bồi hoàn thế nào.
- Bảo hiểm: bảo hiểm bắt buộc còn hạn đến bao giờ, có mua thêm bảo hiểm vật chất xe không.
Ghi rõ những điều này không làm tình thân sứt mẻ; điều làm sứt mẻ là khi xe nằm ở xưởng sửa chữa mà hai bên mới ngồi cãi nhau xem ai trả.
Ví dụ giả định: ba cách dùng xe
Sinh viên ở Cần Thơ mượn xe máy của mẹ. Bạn có bằng lái, xe đứng tên mẹ, bảo hiểm còn hạn. Bạn đăng ký tài khoản giao hàng đứng tên mình, khai đúng biển số xe, nộp giấy xác nhận cho mượn theo mẫu nền tảng yêu cầu. Cách làm này đúng; điều cần nói trước với mẹ là ai trả tiền khi xe hỏng, khi bị phạt.
Anh thuê xe máy theo tháng ở Hà Nội để chạy. Hai bên ký hợp đồng thuê ghi rõ biển số, thời hạn, giá, trách nhiệm khi xe bị phạt, khi xe hỏng. Anh đăng ký tài khoản với xe thuê, kèm hợp đồng. Khi gây va chạm, anh là người bồi thường trước, bảo hiểm của xe chi trả phần thuộc phạm vi.
Chị dùng tài khoản của chồng chạy ca tối. Chồng đã đăng ký và được duyệt, nhưng đi làm ca nên tối để vợ chạy. Đây là việc nền tảng cấm. Nếu bị phát hiện, tài khoản có thể bị khoá vĩnh viễn; nếu có sự cố với khách, cả hai vợ chồng đều ở thế khó. Cách đúng là chị tự đăng ký tài khoản riêng.
Câu hỏi thường gặp
Bị cảnh sát giao thông dừng xe khi đang chạy bằng xe mượn thì cần xuất trình gì?
Bạn xuất trình giấy phép lái xe phù hợp, giấy đăng ký xe hoặc giấy tờ xe hợp lệ dưới dạng được chấp nhận, chứng nhận bảo hiểm bắt buộc. Không cần chứng minh mình là chủ xe. Nếu được hỏi về nguồn gốc xe, giải thích là xe mượn hoặc thuê và cung cấp thông tin chủ xe.
Xe mua lại chưa sang tên thì có đăng ký chạy xe công nghệ được không?
Còn tuỳ nền tảng chấp nhận giấy tờ gì. Nhưng điều nên làm trước là hoàn tất thủ tục chuyển quyền sở hữu xe theo quy định, vì đây là nghĩa vụ của người mua xe. Xe đứng tên một người đã bán lâu năm có thể gây rắc rối khi tai nạn hoặc bị phạt nguội.
Tai nạn khi đang chạy cho ứng dụng thì nền tảng có bồi thường không?
Phụ thuộc vào chính sách bảo hiểm và điều khoản của từng nền tảng với tài xế và hành khách. Một số nền tảng có bảo hiểm chuyến đi trong phạm vi nhất định. Bạn nên đọc kỹ điều khoản và giữ thông tin chuyến đi khi có sự cố.
Cho người khác mượn xe gây tai nạn, chủ xe có bị liên đới không?
Nếu người mượn sử dụng xe hợp pháp, trách nhiệm bồi thường trước hết thuộc về người đang sử dụng xe. Chủ xe có thể phải chịu trách nhiệm nếu có lỗi, ví dụ giao xe cho người không đủ điều kiện lái. Mỗi vụ việc cần xem xét cụ thể.
Có được cho thuê lại xe máy để người khác chạy giao hàng không?
Được, đây là cho thuê tài sản. Nếu làm đều đặn với nhiều xe, đây là hoạt động kinh doanh cho thuê xe, có thể phải đăng ký kinh doanh. Nên có hợp đồng thuê rõ ràng, kiểm tra bằng lái người thuê và giữ bảo hiểm cho xe.
Xe điện của người thân có dùng chạy giao hàng được không?
Được nếu xe thuộc loại phải đăng ký và đã đăng ký, người lái đủ điều kiện điều khiển loại xe đó, và nền tảng chấp nhận loại xe này. Lưu ý thêm chuyện sạc pin an toàn, không sạc qua đêm ở lối thoát nạn trong nhà.