Câu cá bằng cần câu thủ công ở sông, kênh, hồ tự nhiên công cộng nhìn chung không bị cấm. Nhưng hồ trong công viên thường có nội quy riêng, nhiều nơi cấm câu; hồ thuỷ lợi có phạm vi bảo vệ công trình; ao hồ nuôi là tài sản của người khác; khu bảo tồn biển, sông có vùng cấm khai thác. Riêng các cách bắt cá bằng xung điện, chất nổ, chất độc thì bị cấm ở mọi nơi, kể cả ao nhà mình nối với nguồn nước chung.
Bài này dành cho người thích câu cá cuối tuần, phụ huynh cho con ra hồ chơi, và cả người quản lý hồ đang băn khoăn có nên treo biển cấm. Bài đi qua từng loại mặt nước, những dụng cụ biến việc câu thành khai thác trái phép, và cách xử lý khi bị nhắc nhở.
Câu cá giải trí và khai thác thuỷ sản: luật nhìn hai việc khác nhau
Luật Thuỷ sản 2017 điều chỉnh việc khai thác nguồn lợi thuỷ sản, tức là bắt cá, tôm, cua từ tự nhiên. Luật này quan tâm nhiều tới nghề lưới, nghề cào, tàu cá, và đặc biệt cấm những cách khai thác mang tính huỷ diệt. Một người ngồi bờ sông với một cái cần câu, vài con mồi, mang về vài con cá ăn trong ngày là mức tác động rất nhỏ. Pháp luật không đòi người câu cá giải trí ở sông, hồ tự nhiên phải xin phép hay có giấy gì.
Ranh giới bắt đầu xuất hiện khi việc câu chuyển thành khai thác thật sự: dùng nhiều cần, giăng câu dày, kết hợp lưới, câu ở mùa và vùng cấm khai thác của một số loài, hoặc câu để bán số lượng lớn. Lúc đó các quy định về vùng cấm, thời gian cấm, kích thước tối thiểu của loài được phép bắt có thể áp dụng. Danh mục cụ thể do cơ quan quản lý thuỷ sản ban hành và thay đổi theo thời kỳ, nên nếu bạn câu ở vùng có biển báo hoặc ở khu bảo tồn, hãy đối chiếu quy định hiện hành của địa phương.
Câu hỏi "có bị phạt không" vì vậy ít khi nằm ở chính hành động cầm cần câu, mà ở ba thứ đi kèm: mặt nước đó thuộc ai, dụng cụ bạn dùng là gì, và nơi đó có biển cấm hay không.
Từng loại mặt nước: câu được hay không
Bảng sau chia theo loại mặt nước bạn hay gặp nhất. Cột cuối là việc nên làm trước khi thả cần.
| Mặt nước | Nguyên tắc chung | Nên làm trước |
|---|---|---|
| Sông, kênh, rạch công cộng | Câu cần thủ công thường không bị cấm | Tránh khu vực có biển cấm, bến phà, cửa cống |
| Hồ trong công viên đô thị | Do đơn vị quản lý công viên đặt nội quy; nhiều hồ cấm câu để giữ cá, cảnh quan và an toàn | Đọc nội quy ở cổng, hỏi bảo vệ |
| Hồ chứa, đập, kênh thuỷ lợi | Có phạm vi bảo vệ công trình; khu vực cửa xả, thân đập, cống thường cấm người lại gần | Hỏi đơn vị quản lý công trình thuỷ lợi |
| Ao, hồ, đầm có người nuôi | Là tài sản của người nuôi; câu không xin là lấy tài sản người khác | Xin phép chủ ao |
| Hồ câu dịch vụ | Được, theo vé và quy định của chủ hồ | Hỏi giá và quy định mang cá về |
| Khu bảo tồn biển, vườn quốc gia có mặt nước | Có vùng lõi cấm khai thác hoàn toàn | Liên hệ ban quản lý, xem bản đồ phân vùng |
Khó nhất là ao, đầm ở nông thôn: nhìn thì như mặt nước tự nhiên, nhưng thực tế đã được giao cho hộ gia đình nuôi cá. Một vài con cá câu được ở đó, về mặt pháp lý, là tài sản của người nuôi. Nếu bị chủ ao bắt gặp, bạn có thể phải bồi thường và câu chuyện có thể đi xa hơn nhiều so với một buổi câu.
Những cách bắt cá bị cấm ở mọi nơi
Dùng xung điện. Kích điện cá là cách khai thác bị cấm rõ ràng trong pháp luật thuỷ sản, vì nó giết cả cá con, tôm tép và sinh vật nhỏ trong cả một vùng nước, và giết cả người. Mỗi năm đều có người tử vong do tự chế máy kích cá. Đây không phải chuyện bị phạt hay không, mà là việc không bao giờ nên làm.
Dùng chất nổ, chất độc. Thuốc diệt cỏ, thuốc trừ sâu, hoá chất đổ xuống suối để bắt cá đều thuộc nhóm khai thác huỷ diệt bị cấm. Ngoài vi phạm về thuỷ sản, việc này còn gây ô nhiễm nguồn nước người khác đang dùng và có thể bị xử lý nặng.
Dùng ngư cụ có mắt lưới quá nhỏ, đăng đáy chắn ngang dòng. Những dụng cụ chặn toàn bộ dòng chảy, vét cả cá con thuộc diện bị hạn chế hoặc cấm theo danh mục do cơ quan quản lý thuỷ sản ban hành. Người câu cá giải trí ít khi dính vào nhóm này, nhưng nếu bạn đi cùng người dùng lưới, hãy biết ranh giới.
Bắt loài nguy cấp, quý hiếm. Một số loài cá, rùa, ba ba nằm trong danh mục được bảo vệ. Lỡ câu dính thì thả lại ngay; mang về nuôi hoặc bán có thể vi phạm quy định bảo vệ loài nguy cấp.
Hồ công viên: vì sao nhiều nơi treo biển cấm câu
Người câu cá thường thấy khó chịu khi hồ công viên treo biển cấm, vì nghĩ mặt nước công cộng thì ai cũng có quyền. Nhưng hồ công viên không phải mặt nước tự nhiên để khai thác. Đó là một phần của công trình công cộng, có đơn vị quản lý chịu trách nhiệm về cảnh quan, vệ sinh và an toàn. Cá trong hồ nhiều khi do chính đơn vị đó thả để làm sạch nước, giữ cân bằng hệ sinh thái hồ và làm cảnh.
Lý do cấm câu thường gồm: lưỡi câu, dây cước bỏ lại làm chim nước và trẻ em bị thương; mồi câu ôi thiu làm bẩn bờ hồ; người câu chiếm chỗ ngồi, lối đi; và cá bị câu hết thì hồ mất cân bằng, nước bẩn nhanh hơn. Một số hồ còn sát đường giao thông, mép hồ dốc và trơn, chỗ ngồi câu lâu dễ xảy ra trượt ngã.
Khi nội quy công viên đã ghi cấm câu và có biển ở bờ hồ, bạn câu ở đó là vi phạm nội quy, và tuỳ quy định địa phương có thể bị nhắc nhở, lập biên bản. Ngược lại, nếu hồ không có biển, không có nội quy, thì việc câu không bị coi là sai chỉ vì một người nào đó thấy không thích. Nếu bạn là người dân muốn hồ gần nhà được cấm câu, cách đúng là kiến nghị đơn vị quản lý hoặc chính quyền phường, không phải tự đuổi người câu.
Hồ thuỷ lợi và đập: ranh giới an toàn trước, ranh giới pháp lý sau
Luật Thuỷ lợi 2017 đặt ra phạm vi bảo vệ công trình thuỷ lợi, gồm thân công trình và một vùng phụ cận. Trong vùng này, các hoạt động có thể gây hại cho công trình hoặc an toàn của chính người đó bị hạn chế. Thân đập, khu vực tràn xả lũ, cửa cống, trạm bơm thường là nơi cấm người vào, và lý do không chỉ là hành chính. Khi cống mở xả nước, dòng chảy ở cửa cống có thể kéo một người trưởng thành đi trong vài giây.
Còn phần lòng hồ rộng, bờ hồ xa công trình thì nhiều nơi người dân vẫn câu cá, bơi thuyền nhỏ. Có hồ chứa được giao cho tổ chức, hộ gia đình nuôi cá lồng hoặc thả cá theo hợp đồng; khi đó cá trong hồ là tài sản của họ, và việc câu phải được họ cho phép. Cách đơn giản nhất là hỏi người trực ở nhà quản lý đập hoặc người dân quanh hồ trước khi ngồi xuống.
Nếu bạn câu bằng thuyền nhỏ trên hồ chứa lớn, cần tính thêm chuyện an toàn đường thuỷ nội địa và áo phao. Hồ chứa sâu, gió lên nhanh vào buổi chiều.
Câu trên cầu, bờ kè, cầu cảng: thêm chuyện giao thông và khu vực hạn chế
Nhiều người thích câu trên cầu bắc qua sông hoặc trên bờ kè biển vì nước sâu, cá nhiều. Về thuỷ sản thì không khác câu ở bờ sông, nhưng ở đây có thêm hai lớp quy định. Lớp thứ nhất là giao thông: dừng xe máy, đặt ghế, giăng dây câu trên phần đường xe chạy hoặc lề hẹp của cầu có thể bị coi là cản trở giao thông, và nguy hiểm thật sự khi xe tải đi qua. Nếu cầu có lối đi bộ riêng, ngồi gọn trong lối đó và để xe ở chỗ được phép dừng đỗ.
Lớp thứ hai là khu vực hạn chế. Cầu cảng, bến tàu, khu vực luồng tàu chạy, khu neo đậu tránh trú bão thường do cảng vụ hoặc đơn vị khai thác cảng quản lý, có nơi cấm người không có nhiệm vụ vào. Đê, kè ở nhiều địa phương cũng có quy định bảo vệ riêng, không cho đóng cọc, đào bới, đốt lửa trên thân đê. Câu cá thì thường không ai ngăn, nhưng khi được yêu cầu rời khỏi khu vực cảng hay luồng tàu, bạn nên làm theo.
Một chuyện nhỏ mà hay bị phàn nàn: lưỡi câu, dây cước, túi mồi bỏ lại trên cầu và bờ kè. Người đi bộ dẫm phải lưỡi câu, chim mắc cước là chuyện có thật. Mang theo một túi nhỏ để gom lại trước khi về là cách giữ cho chỗ câu quen không bị treo biển cấm.
Khi bị nhắc nhở hoặc bị yêu cầu thu cần
Phần lớn tình huống chỉ dừng ở lời nhắc. Một vài điểm giúp bạn xử lý đúng mà không thiệt:
- Hỏi rõ người nhắc là ai: bảo vệ công viên, nhân viên công trình thuỷ lợi, chủ ao, hay lực lượng chức năng. Mỗi bên có quyền khác nhau.
- Nếu đúng là khu vực có nội quy cấm, thu cần và rời đi là cách đơn giản nhất.
- Bảo vệ, chủ ao không có quyền giữ cần câu, giữ giấy tờ hay thu tiền phạt. Chủ ao có quyền yêu cầu bồi thường số cá đã câu nếu đúng là của họ, và nên giải quyết bằng thoả thuận.
- Nếu lực lượng chức năng lập biên bản, đọc kỹ nội dung trước khi ký; thấy chưa đúng thì ghi ý kiến của mình vào biên bản.
- Không tranh cãi trên mép nước, nhất là ban đêm hoặc khi có rượu bia.
- Nếu thấy người khác kích điện, đổ hoá chất xuống sông, báo công an xã hoặc chính quyền địa phương thay vì tự can thiệp.
Với việc câu ở ao người khác mà đã lỡ bị bắt gặp, xin lỗi và đề nghị trả tiền số cá là cách êm nhất. Đừng để một con cá biến thành một cuộc xô xát.
Câu hỏi thường gặp
Câu cá ở sông có cần giấy phép không?
Câu cá giải trí bằng cần câu thủ công ở sông, kênh công cộng hiện không phải xin giấy phép. Nghĩa vụ đăng ký, cấp phép chủ yếu đặt ra với hoạt động khai thác thuỷ sản bằng tàu, ngư cụ chuyên nghiệp và khai thác vì mục đích thương mại.
Câu cá ở hồ công viên rồi mang về ăn có bị coi là trộm không?
Nếu hồ có nội quy cấm câu thì bạn đã vi phạm nội quy. Cá thả trong hồ do đơn vị quản lý đầu tư là tài sản công, nên mang về số lượng lớn có thể bị xử lý nặng hơn chỉ là nhắc nhở. Hồ không có biển cấm thì chuyện câu vài con thường không bị coi là sai.
Trẻ con câu cá ở mương thuỷ lợi gần nhà có sao không?
Về pháp lý thường không bị xử lý, nhưng mương thuỷ lợi có thể có dòng chảy mạnh khi mở cống và bờ trơn. Trẻ nhỏ nên có người lớn đi cùng, tránh xa cửa cống, trạm bơm.
Câu cá ban đêm bằng đèn có bị cấm không?
Câu đêm bằng đèn pin, đèn đội đầu để thấy đường thì không có gì sai. Dùng đèn công suất lớn để dụ cá kết hợp lưới là cách khai thác khác, có thể nằm trong nhóm bị hạn chế ở một số vùng.
Thả cá nuôi ra sông, hồ có bị cấm không?
Thả cá không phải là việc bị cấm chung, nhưng thả loài ngoại lai xâm hại như một số loài rùa tai đỏ, cá dọn bể có thể gây hại hệ sinh thái và có thể vi phạm quy định về đa dạng sinh học. Nên hỏi cơ quan thuỷ sản địa phương về loài phù hợp.