Không có điều luật nào cấm chung chung việc bạn dựng lều ngủ ngoài trời. Nhưng gần như mọi bãi biển du lịch, công viên, bờ hồ trong đô thị đều có đơn vị quản lý và nội quy riêng, và nhiều nơi không cho ngủ qua đêm. Nếu nội quy hoặc biển báo nói không, thì việc bạn cắm lều ở đó là không được. Ở bãi biển hoang, đồi cỏ, ven suối không ai quản lý trực tiếp, bạn thường được dựng lều, miễn không vào đất của người khác, không vào khu rừng đặc dụng khi chưa được phép, không đốt lửa bừa và mang hết rác về.
Câu hỏi này thường đến từ nhóm bạn trẻ đi phượt, gia đình muốn thử ngủ lều cho con, hoặc người đi xe máy đường dài muốn tiết kiệm chỗ nghỉ. Bài đi qua từng loại địa điểm, những ranh giới hay bị bỏ qua như đất có chủ, khu bảo tồn, chuyện lửa trại, rồi cách hỏi trước để không bị mời đi lúc nửa đêm.
Vì sao câu trả lời phụ thuộc vào nơi bạn dựng lều
Việc cắm trại tự nó là quyền đi lại, nghỉ ngơi bình thường của mỗi người. Pháp luật không liệt kê "cắm trại" là hành vi bị cấm. Cái quyết định được hay không là đất đó của ai và ai đang quản lý nó. Bãi biển trước khu nghỉ dưỡng có thể là đất doanh nghiệp được giao, cho thuê. Công viên trong thành phố là công trình công cộng do một đơn vị quản lý theo quy chế riêng. Bãi tắm công cộng thường có ban quản lý, đội cứu hộ và nội quy treo ở lối xuống biển. Rừng phòng hộ, rừng đặc dụng, vườn quốc gia có quy định ra vào riêng theo Luật Lâm nghiệp.
Vì vậy cùng một cái lều, cùng một đêm, nhưng dựng ở bãi cát trước một khu du lịch có thể bị nhân viên yêu cầu dời đi, còn dựng ở một bãi biển vắng cách đó vài cây số lại không ai nói gì. Không phải vì luật hai nơi khác nhau, mà vì nơi thứ nhất có chủ thể quản lý đã đặt nội quy, nơi thứ hai thì chưa.
Ở chiều ngược lại, người quản lý cũng không được tuỳ ý. Họ được đặt nội quy hợp lý cho khu vực mình quản lý và yêu cầu bạn tuân theo, nhưng không được giữ đồ, thu tiền phạt tự đặt ra, hay xử lý bạn theo kiểu tự xử. Phạt hành chính là việc của người có thẩm quyền, không phải của bảo vệ khu du lịch.
Từng loại địa điểm: thường được hay không
Bảng dưới là cách nghĩ chung để bạn tự định hướng trước chuyến đi. Quy định cụ thể của từng nơi có thể khác, nên coi đây là điểm bắt đầu để hỏi, không phải giấy phép.
| Địa điểm | Thường thế nào | Cần hỏi ai |
|---|---|---|
| Bãi tắm công cộng có ban quản lý | Ban ngày nghỉ được, ngủ qua đêm nhiều nơi không cho vì an toàn và vệ sinh | Ban quản lý bãi tắm, đội cứu hộ |
| Bãi biển trước khu nghỉ dưỡng, khách sạn | Phần cát sát mép nước là chỗ công cộng; phần có ranh giới khu nghỉ thì không tự dựng lều | Bảo vệ, lễ tân khu nghỉ |
| Công viên trong đô thị | Phần lớn đóng cửa ban đêm hoặc cấm ngủ lại; có công viên cho cắm lều ban ngày ở khu riêng | Đơn vị quản lý công viên |
| Khu cắm trại kinh doanh | Được, theo nội quy và vé của nơi đó | Chủ khu cắm trại |
| Vườn quốc gia, rừng đặc dụng, khu bảo tồn | Chỉ cắm ở điểm được phép, thường phải đăng ký và có người dẫn | Ban quản lý vườn, hạt kiểm lâm |
| Đồi, bãi cỏ, ven suối của người dân | Là đất có chủ hoặc đang canh tác; phải xin chủ đất | Chủ đất, trưởng thôn |
| Bãi biển hoang, bờ sông không ai quản lý | Thường không ai cấm, nhưng tự chịu an toàn và phải giữ sạch | Người dân địa phương, công an xã |
Hai dòng đáng để ý nhất là đất có chủ và khu bảo tồn. Nhiều nhóm bị nhắc nhở không phải vì cắm trại, mà vì vô tình dựng lều trên ruộng, vườn, đất rừng đã giao cho hộ gia đình, hoặc đi sâu vào vùng lõi của khu bảo tồn mà không biết.
Những việc biến chuyến cắm trại hợp pháp thành vi phạm
Đốt lửa trên cát, trong rừng, trên cỏ khô. Lửa trại là chỗ dễ sai nhất. Trong rừng và gần rừng, đốt lửa vào mùa khô có thể bị coi là vi phạm quy định phòng cháy chữa cháy rừng, và nếu gây cháy thì trách nhiệm rất nặng. Ở bãi biển, than hồng vùi dưới cát giữ nhiệt nhiều giờ và làm bỏng chân người đi sau. Nơi nào có nội quy cấm lửa thì dùng bếp ga mini đặt trên mặt phẳng, có người canh.
Để lại rác, đào hố vệ sinh sát mép nước. Xả rác nơi công cộng là hành vi có thể bị xử phạt hành chính ở mọi địa phương. Với người cắm trại, rác dễ bị bỏ lại nhất là vỏ lon, túi ni lông, xiên que nướng và giấy vệ sinh.
Mở loa to đến khuya. Tiếng ồn ban đêm ở gần khu dân cư, khu nghỉ dưỡng có thể bị nhắc nhở hoặc xử lý vì gây mất trật tự công cộng. Bãi biển vắng ban đêm vang rất xa.
Chặt cây, bẻ cành làm cọc, lấy củi trong rừng. Ở rừng có chủ hoặc rừng đặc dụng, chặt cây dù nhỏ cũng là xâm phạm tài nguyên rừng. Mang cọc lều và củi từ nhà đi.
Dựng lều ở chỗ có biển cảnh báo nguy hiểm. Ven suối mùa mưa, chân vách đá, bãi bồi giữa sông. Đây không chỉ là chuyện được phép, mà là chuyện tính mạng: nước lên ban đêm không báo trước.
Có phải khai báo lưu trú khi ngủ lều không
Luật Cư trú 2020 đặt nghĩa vụ thông báo lưu trú khi một người ở lại qua đêm tại một chỗ ở không phải nơi thường trú, tạm trú của mình. Với khu cắm trại kinh doanh, homestay có bãi lều, khu du lịch có dịch vụ ngủ lều, người quản lý cơ sở là bên phải thông báo lưu trú cho khách, giống như khách sạn. Vì vậy khi đến các nơi này, bạn được hỏi giấy tờ tuỳ thân là bình thường, và nên mang theo căn cước.
Với lều tự dựng ở bãi biển hoang hay đồi trống, không có "người quản lý chỗ ở" theo nghĩa đó. Cách làm an toàn là mang theo giấy tờ, và nếu cắm nhiều đêm gần khu dân cư thì ghé hỏi công an xã hoặc trưởng thôn. Việc này không phải để xin phép theo nghĩa thủ tục, mà để chính quyền biết có người ở đó, phòng khi có bão, nước lên hay mất đồ. Nhiều vùng ven biển có tàu thuyền và đồn biên phòng; đi vào khu vực biên giới biển, bạn có thể được yêu cầu xuất trình giấy tờ.
Một lưu ý cho người đi theo đoàn đông: nếu bạn tổ chức một buổi cắm trại tập thể cho vài chục người, có sân khấu, loa đài, bán vé, thì đó đã gần với một sự kiện hơn là chuyến đi chơi. Những hoạt động có tính chất tổ chức sự kiện ở nơi công cộng thường phải báo trước với chính quyền địa phương và đơn vị quản lý địa điểm, để họ bố trí an ninh, vệ sinh, phòng cháy. Một nhóm bạn vài người thì không cần.
Quy định chi tiết về thời hạn thông báo, hình thức thông báo qua ứng dụng hay trực tiếp có thay đổi theo văn bản hướng dẫn, nên khi cần làm, bạn đối chiếu bản hiện hành trên Cổng dịch vụ công hoặc hỏi công an xã, phường nơi đến.
Cách hỏi trước để khỏi bị mời đi lúc nửa đêm
Phần lớn rắc rối khi cắm trại đến từ việc không hỏi. Một cuộc nói chuyện ngắn lúc chiều tối tiết kiệm cho bạn cả đêm dọn lều trong mưa.
- Trước chuyến đi, tìm xem nơi định đến có phải bãi tắm có ban quản lý, công viên có giờ mở cửa, hay khu bảo tồn không. Khu bảo tồn thì liên hệ ban quản lý từ sớm.
- Khi đến nơi, đọc nội quy treo ở lối vào, chú ý dòng về giờ đóng cửa, ngủ qua đêm, đốt lửa, mang thú nuôi.
- Hỏi trực tiếp nhân viên cứu hộ, bảo vệ, hoặc người dân gần nhất: "Ở đây có cho dựng lều ngủ qua đêm không?". Câu trả lời của người quản lý tại chỗ quan trọng hơn mọi bài đăng trên mạng.
- Nếu là đất vườn, đất rẫy, xin chủ đất. Nói rõ số người, số đêm, cam kết không đốt lửa và dọn sạch.
- Chọn chỗ cao, xa mép nước triều cao nhất, xa gốc cây chết, không dưới vách đá.
- Báo cho người thân vị trí và thời gian dự kiến quay về.
- Trước khi đi, kiểm lại: tro đã nguội hẳn chưa, rác đã gom hết chưa, cỏ dưới lều có bị đào bới gì không.
Nếu bị yêu cầu dời đi, hãy hỏi lại lý do và theo yêu cầu đó khi người yêu cầu là người quản lý khu vực. Tranh cãi giữa đêm hiếm khi có lợi; có thắc mắc thì sáng hôm sau đến hỏi chính quyền địa phương.
Góc nhìn của người quản lý bãi biển và công viên
Ít người cắm trại nghĩ tới phía bên kia, nhưng hiểu họ giúp bạn dễ được đồng ý hơn. Ban quản lý bãi tắm chịu trách nhiệm về an toàn người tắm. Ban đêm không có cứu hộ trực, người say ra tắm biển, trẻ con chạy ra mép nước là những việc họ lo nhất. Công viên đô thị thì lo vệ sinh, an ninh, cháy nổ và việc người vô gia cư ở lại lâu dài, nên chọn giải pháp đơn giản nhất là đóng cửa ban đêm.
Khu nghỉ dưỡng ven biển thường được giao hoặc thuê đất có ranh giới rõ, nhưng nguyên tắc chung là bờ biển phải giữ lối cho người dân tiếp cận. Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo đặt ra hành lang bảo vệ bờ biển, trong đó việc bảo đảm quyền tiếp cận của người dân là một mục tiêu. Điều này nghĩa là bạn có quyền đi dọc bờ biển, tắm biển ở phần công cộng, nhưng không có nghĩa là được dựng lều ngủ trên phần sân, bãi cỏ thuộc khu nghỉ.
Khi hai bên hiểu như vậy, cách thoả thuận thường dễ: bạn được nghỉ, được tắm, được ngồi chơi ở phần bãi chung; nếu muốn ngủ lại thì tìm khu cắm trại có dịch vụ hoặc chỗ được phép. Ngược lại, người quản lý chặn hẳn lối xuống biển công cộng là việc bạn có thể phản ánh với chính quyền xã, phường.
Câu hỏi thường gặp
Bị bảo vệ khu du lịch đòi thu tiền vì dựng lều trên bãi cát có đúng không?
Nếu đó là khu cắm trại có dịch vụ và giá công khai thì việc thu tiền là giá dịch vụ, bạn trả nếu dùng. Nếu là phần bãi công cộng mà người thu tiền không có giấy tờ, biên lai, thì bạn có quyền từ chối và hỏi chính quyền địa phương. Bảo vệ không có quyền phạt tiền.
Cắm trại trong vườn quốc gia có cần giấy phép không?
Phần lớn vườn quốc gia chỉ cho cắm trại ở điểm đã quy hoạch, thường phải đăng ký với ban quản lý, mua vé và có khi bắt buộc người dẫn đường. Tự đi vào vùng lõi, vùng bảo vệ nghiêm ngặt để ngủ lại là việc không nên và có thể vi phạm quy định về rừng.
Ngủ trên võng, ngủ trong ô tô ở bãi biển có tính là cắm trại không?
Về bản chất vẫn là ngủ lại qua đêm ở nơi đó, nên vẫn theo nội quy của khu vực. Ngủ trong ô tô ở bãi đỗ xe được phép thì thường không ai cấm, nhưng đỗ trên cát, trên lối thoát hiểm hay khu cấm đỗ là chuyện khác.
Có bị phạt nếu đốt lửa trại trên bãi biển không?
Còn tuỳ nơi đó có nội quy cấm lửa hay không và lửa có gây nguy hiểm không. Ở gần rừng phi lao, rừng phòng hộ ven biển vào mùa khô thì đốt lửa rất dễ bị coi là vi phạm phòng cháy rừng. Dập lửa bằng nước, không lấp cát lên than.
Trẻ em đi cắm trại cùng nhóm bạn mà không có bố mẹ thì sao?
Không có quy định cấm, nhưng người lớn trong nhóm phải chịu trách nhiệm trông coi. Với trẻ chưa thành niên, nên có sự đồng ý của cha mẹ, và chọn khu cắm trại có quản lý thay vì bãi hoang. Nếu có sự cố, trách nhiệm dân sự của người trông coi có thể được đặt ra.
Dựng lều trên đất trống không rào thì có cần xin phép không?
Đất không rào không có nghĩa là đất không có chủ. Phần lớn đất trống ở nông thôn là đất đã giao cho hộ gia đình hoặc do xã quản lý. Cách đúng là hỏi người dân gần đó hoặc trưởng thôn trước khi dựng lều.