Được, với điều kiện quy định đó có trong hợp đồng hoặc nội quy bạn đã đồng ý, và có lý do an toàn rõ ràng. Riêng việc sạc xe điện trong phòng ở, chủ trọ có lý do rất mạnh để cấm, vì đây là nguồn cháy được cơ quan phòng cháy cảnh báo nhiều lần với nhà trọ, nhà ở nhiều hộ. Còn cấm nấu ăn hoàn toàn mà lúc cho thuê lại giới thiệu "phòng có bếp", hoặc cấm giữa chừng không có chỗ nấu thay thế, thì người thuê có cơ sở để phản đối.
Bài này xét hai quy định hay gây tranh cãi nhất trong nhà trọ hiện nay. Phần đầu giải thích vì sao nhà trọ đặc biệt nhạy cảm với cháy và nghĩa vụ phòng cháy của từng bên. Phần sau đi qua từng kiểu quy định chủ trọ hay đặt, cái nào hợp lý, cái nào quá tay, và cách làm cho cả hai bên đều sống được. Quy chuẩn kỹ thuật về khu sạc, bếp, lối thoát là chủ đề phòng cháy riêng; ở đây chỉ trả lời câu được hay không được.
Vì sao nhà trọ nhạy cảm với cháy hơn nhà ở thường
Một dãy trọ nhiều phòng thường có nhiều người ngủ trong một diện tích nhỏ, lối đi hẹp, nhiều khi chỉ có một cầu thang và một cửa ra. Tầng trệt thường là chỗ để xe, cũng là lối thoát duy nhất. Khi cháy bắt đầu ở tầng trệt vào ban đêm, khói đi lên cầu thang nhanh hơn người đi xuống. Đây là lý do mọi quy định an toàn ở nhà trọ đều xoay quanh hai thứ: nguồn lửa đặt ở đâu và lối ra có thông không.
Pin xe điện, nhất là pin lithium, khi gặp sự cố có thể sinh nhiệt rất nhanh, bốc cháy, phụt lửa và sinh nhiều khói độc, khó dập bằng cách thông thường. Sự cố hay xảy ra khi đang sạc, đặc biệt sạc qua đêm, dùng sạc không đúng loại, pin đã từng bị va đập, ngập nước. Bếp gas, bếp điện trong phòng ngủ chật cũng là nguồn lửa đặt sát giường, rèm, đồ đạc dễ cháy.
Vì vậy khi chủ trọ nói "không sạc xe trong phòng, không nấu bằng gas trên gác", đó thường không phải là làm khó. Đó là quyết định về nơi đặt nguồn lửa, ảnh hưởng tới tính mạng của mọi người trong nhà, kể cả người thuê không có xe điện hay không nấu ăn.
Nghĩa vụ phòng cháy: chủ trọ lẫn người thuê đều có phần
Chủ trọ là người chịu trách nhiệm chính về cơ sở. Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ được thông qua năm 2024 và có hiệu lực từ giữa năm 2025 đặt trách nhiệm phòng cháy cho người đứng đầu cơ sở, chủ hộ, chủ nhà cho thuê, kèm các yêu cầu cụ thể theo loại công trình. Nhà trọ nhiều phòng, nhiều tầng có những yêu cầu riêng về lối thoát, thiết bị, khu để và sạc xe; chi tiết do văn bản hướng dẫn và quy chuẩn quy định, bạn đối chiếu bản hiện hành.
Người thuê phải chấp hành nội quy phòng cháy. Người sử dụng nhà cũng có nghĩa vụ phòng cháy trong phạm vi mình quản lý: dùng điện, lửa an toàn, không tự đấu nối, chấp hành nội quy an toàn của cơ sở. Một quy định về chỗ sạc xe, chỗ nấu ăn có lý do phòng cháy thuộc dạng nội quy này.
Nội quy an toàn phải đi kèm điều kiện để tuân thủ. Cấm sạc trong phòng mà không có chỗ sạc nào khác, cấm nấu mà không có chỗ nấu, là đẩy người thuê vào thế phải vi phạm hoặc phải dọn đi. Quy định hợp lý luôn đi kèm phương án thay thế.
Thoả thuận trước, không áp đặt giữa chừng. Quy định thay đổi đáng kể cách sử dụng phòng nên được nói từ khi xem phòng. Nếu chủ trọ buộc phải bổ sung giữa chừng vì yêu cầu an toàn mới, nên báo trước, giải thích lý do và bố trí phương án thay thế trước khi áp dụng.
Các quy định hay gặp: hợp lý hay quá tay
Bảng dưới đánh giá theo nguyên lý những quy định chủ trọ thường đặt. Hợp đồng cụ thể có thể khác.
| Quy định | Đánh giá | Ghi chú |
|---|---|---|
| Không sạc xe điện, pin xe điện trong phòng ở; sạc ở khu riêng tầng trệt | Hợp lý | Có lý do phòng cháy rõ ràng, có chỗ thay thế |
| Cấm sạc xe điện ở mọi nơi trong nhà trọ | Tuỳ trường hợp | Hợp lý nếu nói từ đầu; giữa chừng thì người có xe điện bị đặt vào thế khó |
| Cấm mang bình gas vào phòng, chỉ cho bếp điện | Hợp lý | Gas trong phòng ngủ kín là nguy cơ cao |
| Cấm nấu ăn trong phòng, có bếp chung | Hợp lý nếu nói từ đầu | Bếp chung phải dùng được, đủ chỗ |
| Cấm nấu ăn hoàn toàn, không có bếp chung, nhưng quảng cáo "phòng có kệ bếp" | Không phù hợp | Trái với điều đã giới thiệu khi cho thuê |
| Thu phí sạc xe điện ở khu sạc chung | Hợp lý nếu minh bạch | Tiền điện sạc là chi phí thật, cần cách tính rõ |
| Phát hiện sạc trong phòng thì tịch thu pin, cắt điện phòng | Không hợp lệ | Tự xử lý ngoài pháp luật; nhắc nhở, lập biên bản, chấm dứt hợp đồng nếu đủ căn cứ |
Nhìn chung, chủ trọ có quyền rộng với việc đặt nguồn lửa ở đâu, nhưng không có quyền tự xử lý tài sản của người thuê khi họ vi phạm. Hai việc đó cần tách bạch.
Riêng chuyện nấu ăn: lời giới thiệu lúc cho thuê cũng là cam kết
Phòng trọ thường được rao kèm mô tả: "khép kín, có kệ bếp", "có chỗ nấu ăn riêng", "bếp chung tầng một". Những mô tả này là một phần của điều kiện cho thuê mà bạn dựa vào để quyết định. Nếu sau khi vào ở, chủ trọ cấm nấu ăn mà không có chỗ thay thế, đó là thay đổi điều kiện sử dụng đã giới thiệu. Bạn có cơ sở để yêu cầu giữ như cũ, đề nghị giảm tiền thuê, hoặc chấm dứt hợp đồng mà không bị mất cọc, tuỳ mức độ và tuỳ hợp đồng.
Ngược lại, nếu chủ trọ đã nói rõ từ đầu "phòng không nấu ăn" và bạn vẫn thuê, thì đó là điều kiện bạn đã chấp nhận. Lý do có thể là phòng không có thông gió, không có chỗ thoát mùi, hoặc chủ muốn giữ dãy trọ sạch cho người đi làm cả ngày. Bạn không thể đòi được nấu sau khi đã ký.
Ở giữa hai cực là những thoả thuận mềm: cho dùng bếp điện nhưng không dùng gas, cho nấu nhưng không chiên rán nhiều dầu, cho nấu ở ban công có mái thay vì trên gác. Những thoả thuận này thường giúp cả hai bên dễ sống hơn một lệnh cấm tuyệt đối.
Ví dụ giả định: một lệnh cấm sạc được áp dụng êm
Ví dụ giả định: một dãy trọ ba tầng ở Gia Lai có mười hai phòng, năm người thuê dùng xe máy điện, quen dắt xe vào hành lang tầng hai rồi kéo dây sạc từ phòng ra. Sau một buổi tuyên truyền phòng cháy ở phường, chủ trọ quyết định cấm sạc trên các tầng ở.
Thay vì dán thông báo cấm ngay hôm sau, chủ trọ làm theo thứ tự: dọn một góc tầng trệt cách xa cầu thang, đi đường điện riêng có aptomat, lắp đủ ổ cắm cho năm xe, treo bình chữa cháy gần đó, lắp một công tơ riêng cho khu sạc. Sau đó chủ nhắn cho từng người thuê, báo hai tuần nữa áp dụng, giải thích lý do, nói rõ tiền điện khu sạc sẽ chia theo số xe dựa trên công tơ riêng.
Kết quả là không ai phản đối, vì không ai mất gì ngoài vài bước đi bộ. Cùng một lệnh cấm, nếu dán thông báo rồi cắt điện hành lang ngay trong đêm, năm người thuê sẽ có năm lý do để giận, và vài người sẽ tìm cách sạc lén trong phòng, tức là nguy hiểm hơn trước.
Chủ trọ: làm khu sạc và chỗ nấu sao cho người thuê chịu theo
Một quy định an toàn được tuân thủ khi tuân thủ nó dễ hơn vi phạm nó. Vài việc chủ trọ nên làm trước khi áp dụng lệnh cấm:
- Bố trí khu sạc riêng, tách khỏi lối thoát nạn và cầu thang, có ổ cắm đủ cho số xe, có aptomat riêng, có thiết bị chữa cháy gần đó. Chi tiết kỹ thuật nên hỏi người có chuyên môn phòng cháy.
- Quy định giờ sạc và cách tính tiền điện sạc minh bạch, ví dụ theo công tơ riêng của khu sạc chia theo số xe.
- Nếu cấm nấu trong phòng, bố trí bếp chung dùng được: có chỗ đặt bếp, có thông gió, có chỗ rửa.
- Viết nội quy ngắn, mỗi điều kèm một câu lý do, đưa cho từng người thuê, dán ở khu chung.
- Với người đang thuê, báo trước một khoảng thời gian hợp lý trước khi áp dụng quy định mới, nói rõ phương án thay thế.
- Khi phát hiện vi phạm: nhắc nhở, giải thích, lập biên bản nếu lặp lại. Không tự rút pin, không cắt điện phòng.
Chủ trọ làm được những việc này thì lệnh cấm sạc trong phòng gần như không còn gây tranh cãi, vì người thuê có chỗ sạc an toàn hơn.
Người thuê: khi bị cấm, hoặc khi thấy quy định chưa đủ an toàn
Bạn có thể ở một trong hai phía: thấy quy định quá khắt khe, hoặc thấy nhà trọ chưa có quy định gì trong khi hàng xóm sạc xe ngay cửa phòng. Thứ tự gợi ý cho cả hai trường hợp:
- Hỏi từ khi xem phòng: chỗ sạc xe ở đâu, có được nấu ăn không, nấu bằng gì. Câu trả lời cho biết nhà trọ có nghĩ tới an toàn không.
- Nếu đã có xe điện mà chủ trọ áp dụng lệnh cấm mới, đề nghị bằng tin nhắn một chỗ sạc thay thế và thời gian chuyển tiếp.
- Nếu quy định cấm nấu trái với điều đã giới thiệu khi thuê, nêu lại mô tả đó và đề nghị giữ điều kiện cũ hoặc có phương án thay thế.
- Nếu thấy nguy cơ, như nhiều xe sạc qua đêm ở chân cầu thang, góp ý với chủ trọ, đề nghị dời khu sạc.
- Khi góp ý không được tiếp thu và nguy cơ rõ ràng, có thể phản ánh tới công an xã, phường nơi có nhà trọ, nơi có trách nhiệm kiểm tra phòng cháy ở khu dân cư.
Đừng tự sạc lén trong phòng vì thấy quy định phiền. Đó là lúc bạn đặt nguồn lửa sát giường của mình và trên lối thoát của người khác.
Câu hỏi thường gặp
Chủ trọ có được cấm sạc xe điện trong phòng không?
Được, nếu quy định đã có trong hợp đồng hoặc nội quy, hoặc được bổ sung với lý do an toàn và phương án sạc thay thế hợp lý. Sạc xe điện trong phòng ở là nguy cơ cháy được cơ quan phòng cháy cảnh báo nhiều, nên đây là quy định có cơ sở.
Mang pin xe điện tháo rời vào phòng sạc có được không?
Về an toàn, pin tháo rời sạc trong phòng ngủ vẫn là nguồn lửa sát giường. Nhiều nội quy coi đó cũng là sạc trong phòng. Nếu chủ trọ cấm, bạn nên tuân theo; nếu không cấm, vẫn nên sạc khi có người thức, dùng đúng sạc theo xe, đặt xa vật dễ cháy.
Chủ trọ thu tiền sạc xe ở khu chung có hợp lệ không?
Hợp lệ nếu minh bạch: tính theo điện thực tế của khu sạc, chia theo xe hoặc theo công tơ riêng, có thông báo trước. Thu một khoản cố định cao bất thường mà không giải thích được thì người thuê có quyền đề nghị xem cách tính.
Phòng được rao có bếp, sau đó chủ trọ cấm nấu thì làm gì?
Nêu lại mô tả lúc rao, đề nghị giữ điều kiện cũ hoặc có bếp chung thay thế. Nếu chủ trọ không đáp ứng, bạn có thể đề nghị giảm tiền thuê hoặc chấm dứt hợp đồng mà không mất cọc vì điều kiện cho thuê đã bị thay đổi. Thương lượng và hoà giải trước khi tính tới kiện.
Chủ trọ phát hiện sạc trong phòng rồi tự rút pin mang đi có được không?
Không. Pin là tài sản của bạn. Chủ trọ có thể nhắc nhở, lập biên bản, và nếu vi phạm lặp lại, nghiêm trọng thì chấm dứt hợp đồng theo căn cứ đã thoả thuận, có báo trước. Tự lấy tài sản của người thuê là sai, dù mục đích là an toàn.
Nấu bằng bếp điện có an toàn hơn gas trong phòng trọ không?
Bếp điện loại bỏ nguy cơ rò gas, nhưng vẫn cần ổ cắm, dây dẫn chịu được tải, không đặt sát rèm, giường, không để bếp chạy khi ra ngoài. Nhiều chủ trọ cho phép bếp điện công suất vừa và cấm gas; đó là thoả thuận hợp lý.