Được, nhưng trong khuôn khổ rất hẹp. Bộ luật Lao động 2019 chỉ cho người từ đủ 13 đến dưới 15 tuổi làm những công việc nhẹ có trong danh mục do nhà nước ban hành, phải có hợp đồng bằng văn bản ký cùng cha mẹ hoặc người đại diện, và không được làm quá giờ quy định. Trẻ chưa đủ 13 tuổi chỉ được làm một số việc nghệ thuật, thể dục, thể thao và phải được cơ quan lao động cấp tỉnh đồng ý.
Câu hỏi này hay đến vào mùa hè: con muốn đi phụ quán, bưng bê, giao hàng, bán hàng thuê để có tiền tiêu. Phần lớn những việc đó, nếu do một cửa hàng, công ty thuê trẻ dưới 15 tuổi, đều nằm ngoài vùng luật cho phép hoặc phải đáp ứng nhiều điều kiện. Còn phụ giúp việc nhà, việc của gia đình thì được nhìn theo cách khác. Bài này tách bạch hai chuyện đó và chỉ ra điều cha mẹ cần kiểm trước khi đồng ý.
Các mốc tuổi và điều luật cho phép làm gì
Luật lao động chia người chưa thành niên (dưới 18 tuổi) thành ba nhóm. Bảng dưới tóm tắt nguyên tắc; danh mục công việc cụ thể bạn đối chiếu văn bản hiện hành.
| Nhóm tuổi | Được làm gì | Giới hạn chính |
|---|---|---|
| Chưa đủ 13 tuổi | Chỉ công việc nghệ thuật, thể dục, thể thao không làm tổn hại thể lực, trí lực, nhân cách | Phải có sự đồng ý của cơ quan chuyên môn về lao động cấp tỉnh; hợp đồng ký với người đại diện |
| Từ đủ 13 đến dưới 15 tuổi | Công việc nhẹ theo danh mục nhà nước ban hành | Hợp đồng bằng văn bản, có cha mẹ hoặc người đại diện cùng ký; không quá 4 giờ một ngày, 20 giờ một tuần; không làm thêm giờ, không làm ban đêm |
| Từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi | Hầu hết công việc, trừ việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm và nơi làm việc bị cấm | Không quá 8 giờ một ngày, 40 giờ một tuần; làm thêm giờ, làm đêm chỉ ở một số nghề được phép |
Danh mục công việc nhẹ cho trẻ 13–15 tuổi do bộ quản lý nhà nước về lao động ban hành. Trước đây là Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, nay mảng lao động đã chuyển về Bộ Nội vụ sau sắp xếp năm 2025, nên khi tra cứu bạn kiểm bản danh mục đang còn hiệu lực.
Vì sao bưng bê quán, giao hàng thuê thường không được
Nhiều phụ huynh nghĩ việc bưng bê ở quán ăn, rửa ly, phụ bán hàng là “việc nhẹ”. Theo nghĩa thường thì đúng, nhưng theo luật thì “công việc nhẹ” là khái niệm có danh mục cụ thể. Danh mục cho trẻ 13–15 tuổi thiên về biểu diễn nghệ thuật, thể thao và một số nghề thủ công truyền thống nhẹ nhàng; những việc phục vụ ăn uống, bốc vác, giao hàng đường dài, làm ca tối thường không nằm trong đó.
Giao hàng bằng xe máy còn vướng một rào nữa: luật giao thông không cho người dưới 16 tuổi điều khiển xe gắn máy. Quán nhậu, quán karaoke, nơi bán rượu bia là những nơi luật lao động và luật về trẻ em đặc biệt không muốn trẻ có mặt làm việc.
Một điểm dễ bị bỏ qua là giờ giấc. Với trẻ dưới 15 tuổi, luật cấm làm ban đêm và làm thêm giờ. Một quán cà phê thuê học sinh lớp tám phụ ca tối đến khuya, dù trả lương đàng hoàng, vẫn vi phạm. Luật cũng yêu cầu bố trí giờ làm không ảnh hưởng thời gian học tập, nên làm thêm trong năm học bị thu hẹp hơn nữa.
Phụ giúp việc của gia đình khác với đi làm thuê
Tham gia việc nhà là nghĩa vụ phù hợp lứa tuổi. Luật Hôn nhân và gia đình 2014 nói con chưa thành niên có nghĩa vụ tham gia công việc gia đình phù hợp với lứa tuổi. Rửa bát, quét nhà, trông quầy hàng của nhà một lúc sau giờ học là chuyện bình thường, không cần hợp đồng lao động.
Nhưng cha mẹ không được lạm dụng sức lao động của con. Cùng luật đó cấm cha mẹ lạm dụng sức lao động của con chưa thành niên. Bắt con nghỉ học để bán hàng cả ngày, làm việc nặng ở xưởng gia đình, làm đến khuya đều có thể bị coi là lạm dụng, và Luật Trẻ em 2016 cấm sử dụng trẻ em vào lao động trước tuổi, quá thời gian hoặc làm việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm.
Ranh giới là sức khỏe, việc học và độ an toàn. Một câu hỏi tự kiểm: nếu việc này do người ngoài thuê con mình làm, nó có được phép không? Nếu câu trả lời là không vì quá nặng, quá giờ, nguy hiểm, thì chuyển sang làm cho nhà mình cũng không làm nó an toàn hơn.
Việc nhà của người khác thì không còn là “phụ giúp”. Nhờ con sang trông quầy cho nhà dì, nhà bác lâu dài, có trả tiền, về bản chất đã gần với quan hệ thuê mướn. Lúc đó các giới hạn về giờ làm và loại việc vẫn nên được tôn trọng.
Trước khi cho con đi làm: những việc cha mẹ nên kiểm
Nếu con muốn làm một việc hợp với lứa tuổi và có nơi nhận, cha mẹ có thể đi qua các bước dưới đây để chắc mọi thứ đúng luật và an toàn:
- Hỏi rõ công việc cụ thể: làm gì, ở đâu, mấy giờ đến mấy giờ, ai trực tiếp hướng dẫn. Đối chiếu với nhóm tuổi của con trong bảng ở trên.
- Nếu con dưới 15 tuổi, yêu cầu hợp đồng bằng văn bản có chữ ký của cha mẹ hoặc người đại diện, ghi giờ làm, tiền công, nơi làm.
- Kiểm nơi làm việc: không có máy móc nguy hiểm, hóa chất, khói bụi, không phải quán rượu, quán karaoke, cơ sở lưu trú.
- Hỏi chuyện giấy khám sức khỏe: luật yêu cầu người sử dụng lao động có xác nhận sức khỏe phù hợp với công việc và kiểm tra sức khỏe định kỳ cho lao động dưới 15 tuổi.
- Thỏa thuận cách đi lại an toàn, không để con tự chạy xe máy khi chưa đủ tuổi.
- Giữ liên lạc với người phụ trách, ghé qua nơi làm vài lần trong tuần đầu.
- Dặn con: nếu bị yêu cầu làm quá giờ, làm việc nguy hiểm, bị mắng chửi, bị giữ lương thì nói ngay với cha mẹ.
Phía người thuê còn phải lập sổ theo dõi riêng cho lao động chưa thành niên. Một nơi làm ăn đàng hoàng sẽ không ngại khi phụ huynh hỏi những điều trên.
Nhìn từ phía chủ cửa hàng: nhận học sinh làm thêm thế nào cho đúng
Chủ quán, chủ cửa hàng nhỏ thường nhận học sinh làm thêm hè vì thiếu người, nhiều khi do người quen gửi gắm. Cách an toàn nhất là ưu tiên nhận người từ đủ 15 tuổi trở lên cho việc phục vụ, bán hàng, và vẫn giữ giới hạn không quá 8 giờ một ngày, 40 giờ một tuần, tránh làm đêm.
Nếu vẫn muốn nhận trẻ từ 13 đến dưới 15 tuổi, chủ cơ sở cần kiểm việc định giao có trong danh mục công việc nhẹ không, ký hợp đồng có cha mẹ cùng ký, có giấy khám sức khỏe, sắp giờ không đụng giờ học, không quá 4 giờ một ngày. Thiếu những điều kiện này mà vẫn thuê là nhận rủi ro bị xử phạt hành chính về sử dụng lao động chưa thành niên; mức phạt cụ thể đối chiếu nghị định xử phạt hiện hành.
Trẻ dưới 13 tuổi thì gần như chỉ có đường làm nghệ thuật, thể thao như đóng quảng cáo, biểu diễn, và phải có sự đồng ý của cơ quan lao động cấp tỉnh. Một cửa hàng bình thường không nên nhận trẻ ở tuổi này dưới bất kỳ hình thức nào.
Con đã đi làm sai luật, bị quỵt tiền hay bị bắt làm quá giờ: làm gì
Tiền công cho ngày đã làm vẫn phải được trả. Việc nơi làm việc nhận trẻ không đúng điều kiện là lỗi của bên thuê. Lỗi đó không cho họ quyền giữ lại tiền công những ngày con đã làm. Cha mẹ nên gom lại tin nhắn hẹn việc, lịch làm, ảnh chụp nơi làm, lời hứa trả tiền để đòi lại phần còn thiếu.
Dừng ngay việc làm vượt giới hạn. Nếu phát hiện con dưới 15 tuổi đang làm ca đêm, làm quá 4 giờ một ngày, phải khuân vác nặng, đứng cạnh máy móc, cha mẹ có quyền cho con nghỉ ngay mà không phải chờ hết thời hạn đã hứa. Sức khỏe và an toàn của trẻ đặt trước mọi thỏa thuận.
Nói chuyện trực tiếp trước, có người chứng kiến càng tốt. Phần lớn chủ cửa hàng nhỏ không cố ý vi phạm, chỉ không biết luật. Một cuộc nói chuyện bình tĩnh, nêu rõ quy định về giờ làm và loại việc, thường đủ để họ trả tiền và chấm dứt cho êm.
Khi không giải quyết được, phản ánh tới cơ quan có thẩm quyền. Có thể phản ánh với Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cơ sở hoạt động, công an xã hoặc phường, hoặc cơ quan quản lý lao động cấp tỉnh. Nếu trẻ bị đánh, bị giữ lại, bị bóc lột kéo dài, đó là dấu hiệu xâm hại trẻ em cần trình báo ngay, không chỉ là chuyện tiền công.
Đừng để con tự gánh chuyện này một mình. Trẻ thường ngại kể khi bị quỵt tiền vì sợ bị trách đã tự ý đi làm. Cha mẹ nên nói trước với con rằng gặp chuyện thì cứ kể, cha mẹ sẽ không mắng mà cùng giải quyết.
Trường hợp đặc biệt: đóng quảng cáo, làm nội dung, biểu diễn
Trẻ đóng phim, quay quảng cáo, biểu diễn ca nhạc, làm người mẫu nhí là nhóm luật cho phép từ rất nhỏ, vì đây là việc nghệ thuật. Nhưng điều kiện chặt hơn: với trẻ chưa đủ 13 tuổi, đơn vị sử dụng phải được cơ quan lao động cấp tỉnh đồng ý, hợp đồng ký với cha mẹ, việc làm không được gây hại cho thể lực, trí lực, nhân cách của trẻ.
Với kênh mạng xã hội do chính cha mẹ lập và quay con hằng ngày để có thu nhập, pháp luật hiện chưa có quy định riêng chi tiết như với hợp đồng biểu diễn, nhưng các nguyên tắc chung vẫn áp dụng: không lạm dụng sức lao động của con, bảo đảm giờ học, giờ nghỉ, tôn trọng ý kiến của con và quyền đối với hình ảnh, bí mật đời tư của trẻ. Một số nước đã có luật riêng buộc để dành phần thu nhập cho trẻ; Việt Nam chưa có quy định tương tự, cha mẹ nên tự đặt nguyên tắc minh bạch.
Nếu có hợp đồng với nhãn hàng, công ty quảng cáo, nên đọc kỹ điều khoản về thời gian quay, quyền sử dụng hình ảnh của con trong bao lâu, ở đâu. Trường hợp hợp đồng giá trị lớn, ràng buộc dài hạn thì nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc người làm nghề trước khi ký thay con.
Câu hỏi thường gặp
Con 14 tuổi đi bán hàng ở chợ cho người quen có được không?
Có thể được nếu là việc nhẹ, ban ngày, không quá 4 giờ một ngày, không đụng giờ học và có thỏa thuận rõ ràng có cha mẹ đồng ý. Bốc vác, làm ca tối, làm cả ngày hè thì vượt giới hạn của nhóm tuổi này.
Học sinh 16 tuổi làm thêm ở quán cà phê có cần hợp đồng không?
Người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi tự đứng tên giao kết hợp đồng, nhưng Bộ luật Lao động yêu cầu có sự đồng ý bằng văn bản của cha mẹ hoặc người đại diện. Làm hợp đồng bằng văn bản giúp rõ giờ làm, tiền công và trách nhiệm của hai bên.
Cho con nghỉ học để phụ bán hàng ở nhà có vi phạm không?
Bắt con nghỉ học để lao động là lạm dụng sức lao động của con và xâm phạm quyền học tập của trẻ. Trẻ ở độ tuổi giáo dục bắt buộc còn được pháp luật về giáo dục bảo vệ quyền đi học.
Trẻ dưới 15 tuổi có được làm cộng tác viên bán hàng online không?
Bán hàng online cho người khác ăn hoa hồng vẫn là một dạng làm việc. Với trẻ dưới 15 tuổi cần cha mẹ đồng ý và giám sát, không đụng giờ học; giao dịch tiền bạc, ký thỏa thuận nên do cha mẹ đứng ra.
Chủ quán thuê trẻ 12 tuổi rửa bát thì ai bị xử lý?
Người sử dụng lao động là bên chịu trách nhiệm chính khi sử dụng trẻ chưa đủ tuổi làm việc không được phép. Cha mẹ đồng ý cho con làm cũng có thể bị nhắc nhở vì không bảo vệ quyền của trẻ.
Tiền con tự đi làm kiếm được thuộc về ai?
Thu nhập do con làm ra là tài sản riêng của con. Cha mẹ quản lý thay khi con còn nhỏ nhưng phải dùng vì lợi ích của con và tôn trọng ý kiến của con, nhất là khi con đã lớn.