Thông thường là không được. Phí quẹt thẻ là khoản cửa hàng trả cho ngân hàng theo hợp đồng chấp nhận thẻ. Quy định về hoạt động thẻ của Ngân hàng Nhà nước lâu nay không cho đơn vị chấp nhận thẻ thu thêm phụ phí từ người cầm thẻ, và hợp đồng giữa cửa hàng với ngân hàng thường cũng ghi rõ điều này.
Quy định cụ thể có thể được sửa theo từng thời kỳ, nên chi tiết bạn vẫn đối chiếu văn bản hiện hành hoặc hỏi ngân hàng. Bài này giải thích vì sao có quy định như vậy, cửa hàng có những cách hợp pháp nào để bù chi phí, và khách cần làm gì khi bị đòi thêm ba bốn phần trăm lúc thanh toán.
Phí quẹt thẻ là gì và ai đang trả
Mỗi lần bạn quẹt thẻ, chạm thẻ hay cắm thẻ vào máy thanh toán ở cửa hàng, ngân hàng cung cấp máy (gọi là ngân hàng thanh toán) sẽ thu của cửa hàng một khoản phần trăm trên số tiền giao dịch. Khoản này được chia giữa ngân hàng thanh toán, ngân hàng phát hành thẻ của bạn và tổ chức thẻ quốc tế hoặc nội địa. Mức phần trăm do cửa hàng và ngân hàng thoả thuận, khác nhau theo loại thẻ, loại cửa hàng và doanh số.
Về bản chất, đây là chi phí bán hàng của cửa hàng, giống như tiền thuê mặt bằng hay tiền điện. Khi đăng ký nhận thanh toán thẻ, cửa hàng đã đồng ý trả khoản này để đổi lấy việc bán được cho những khách không mang tiền mặt và giảm rủi ro giữ tiền mặt.
Người cầm thẻ thì đã có quan hệ riêng với ngân hàng phát hành: phí thường niên, phí rút tiền, lãi nếu dùng thẻ tín dụng. Việc cửa hàng chuyển thêm phí chấp nhận thẻ sang cho khách nghĩa là khách trả hai lần cho cùng một hệ thống, trong khi khách không có hợp đồng nào với ngân hàng của cửa hàng.
Đó là lý do quy định về thẻ ngân hàng nhiều năm nay giữ nguyên tắc: phí chấp nhận thẻ do đơn vị chấp nhận thẻ chịu, không thu thêm từ chủ thẻ. Văn bản cụ thể đã thay đổi vài lần, nên khi cần dẫn chính xác, bạn đối chiếu thông tư hiện hành của Ngân hàng Nhà nước về hoạt động thẻ.
Các cách tính tiền hay gặp và cách nhìn từng cách
Không phải mọi cách chênh lệch giá giữa tiền mặt và thẻ đều giống nhau. Bảng dưới gom những cách cửa hàng hay làm.
| Cách cửa hàng làm | Có ổn không | Vì sao |
|---|---|---|
| Cộng thêm hai, ba phần trăm khi khách trả bằng thẻ | Không ổn | Đây chính là phụ phí thu từ chủ thẻ, đi ngược nguyên tắc chung và thường vi phạm hợp đồng với ngân hàng |
| Từ chối nhận thẻ với hoá đơn dưới một mức nhất định | Cần xem hợp đồng với ngân hàng | Nhiều hợp đồng không cho đặt mức tối thiểu; hỏi ngân hàng của cửa hàng là chắc nhất |
| Không nhận thẻ, chỉ nhận tiền mặt và chuyển khoản | Ổn | Cửa hàng có quyền chọn phương thức thanh toán, miễn là báo trước |
| Giá niêm yết cao hơn để bù phí thẻ, áp dụng như nhau cho mọi khách | Ổn | Cửa hàng tự định giá; giá đã niêm yết là giá khách thấy trước khi mua |
| Giảm giá cho khách trả tiền mặt | Còn tranh luận | Về hình thức là khuyến mại; nếu giá niêm yết đã bị đội lên để "giảm" lại thì thực chất gần giống phụ phí thẻ |
| Thu thêm khi khách quét mã chuyển khoản | Cần xem điều kiện dịch vụ | Quét mã chuyển khoản từ tài khoản sang tài khoản thường không phát sinh phí cho cửa hàng như quẹt thẻ |
Hai dòng cuối là vùng xám. Chưa có câu trả lời thống nhất cho mọi trường hợp, nên khi bạn là chủ cửa hàng định áp dụng, hỏi thẳng ngân hàng thanh toán xem hợp đồng của mình có cho phép không.
Góc của chủ quán: phí thẻ là chi phí thật, bù bằng cách nào cho đúng
Đưa phí thẻ vào giá bán. Cách sạch nhất là tính phí thẻ như một chi phí vận hành, cộng vào giá niêm yết cho mọi khách. Khách trả tiền mặt và trả thẻ cùng một giá; không ai thấy bị phân biệt.
Thương lượng lại mức phí với ngân hàng. Mức phí chấp nhận thẻ không cố định. Cửa hàng có doanh số ổn định có thể đề nghị ngân hàng xem lại mức phí, hoặc so sánh điều kiện giữa vài ngân hàng trước khi chọn.
Khuyến khích chuyển khoản quét mã. Với nhiều cửa hàng nhỏ, quét mã chuyển khoản không tốn phí như quẹt thẻ. Đặt mã ở quầy dễ thấy là một cách giảm tỷ lệ giao dịch thẻ mà không phải thu thêm của ai.
Nếu không muốn trả phí, đừng nhận thẻ. Cửa hàng không bắt buộc phải có máy quẹt thẻ. Không nhận thẻ thì treo thông báo rõ ở cửa và quầy, để khách biết trước khi chọn mua.
Đừng vừa nhận thẻ vừa thu thêm. Đây là cách duy nhất trong danh sách vừa rủi ro với ngân hàng, vừa dễ làm khách khó chịu. Ngân hàng nhận được phản ánh có thể nhắc nhở, tạm ngừng hoặc chấm dứt dịch vụ chấp nhận thẻ theo hợp đồng.
Bạn bị đòi thêm phí khi quẹt thẻ: xử lý thế nào
Phần lớn nhân viên thu ngân chỉ làm theo chỉ đạo của chủ, nên cãi gay gắt ở quầy ít khi có kết quả. Thứ tự dưới đây giúp bạn giữ quyền của mình một cách bình tĩnh.
- Hỏi rõ khoản thêm đó là gì, bao nhiêu phần trăm, và có được ghi trên hoá đơn không.
- Nói ngắn gọn rằng phí chấp nhận thẻ là chi phí của cửa hàng với ngân hàng, và đề nghị thanh toán đúng giá niêm yết.
- Nếu cửa hàng vẫn đòi, bạn có thể chọn trả bằng cách khác (tiền mặt, chuyển khoản) hoặc chấp nhận trả rồi phản ánh sau. Đừng để chuyện vài nghìn đồng biến thành xô xát.
- Giữ hoá đơn hoặc ảnh chụp phiếu in từ máy thẻ có tên cửa hàng, ngày giờ, số tiền.
- Gọi tổng đài ngân hàng phát hành thẻ của bạn để phản ánh; ngân hàng sẽ chuyển thông tin tới ngân hàng thanh toán của cửa hàng.
- Nếu cửa hàng còn thu cao hơn giá niêm yết dưới các tên gọi khác, bạn có thể phản ánh thêm với cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ người tiêu dùng ở địa phương.
Ngân hàng phát hành thẻ là đầu mối hiệu quả nhất trong chuyện này, vì họ có kênh làm việc trực tiếp với ngân hàng đã cấp máy cho cửa hàng.
Ở nước ngoài thì khác, đừng lấy đó làm chuẩn ở Việt Nam
Nhiều người đi du lịch thấy ở một số nước, cửa hàng ghi công khai mức phụ phí thẻ ngay ở quầy, và nghĩ ở Việt Nam cũng vậy. Thực tế mỗi nước một quy định: có nơi cho phép thu phụ phí trong giới hạn chi phí thật, có nơi cấm hẳn, có nơi để hợp đồng giữa cửa hàng và ngân hàng tự quyết.
Ở Việt Nam, nguyên tắc chung là không thu thêm phụ phí từ chủ thẻ. Một cửa hàng làm theo thói quen thấy ở nơi khác vẫn có thể vướng hợp đồng với ngân hàng của chính mình.
Chiều ngược lại cũng đáng biết: khi bạn dùng thẻ Việt Nam ở nước ngoài, khoản phí chuyển đổi ngoại tệ mà ngân hàng phát hành thu là khoản khác hẳn, ghi trong biểu phí của ngân hàng bạn. Đó không phải phụ phí của cửa hàng nước ngoài. Đôi khi máy ở nước ngoài còn hỏi bạn muốn trả bằng đồng nội tệ hay đồng Việt Nam; chọn đồng Việt Nam thường kèm một tỷ giá do bên cung cấp máy tự đặt, nên đọc kỹ trước khi bấm.
Nói chung, đừng lấy một trải nghiệm ở nước ngoài làm chuẩn cho cửa hàng trong nước, và ngược lại. Khi thật sự cần biết, biểu phí của ngân hàng và điều kiện dịch vụ là nguồn đáng tin hơn mọi lời kể.
Khi nào chuyện phí thẻ đáng để làm lớn
Với một ly cà phê, khoản thu thêm chỉ vài nghìn đồng; nhiều người chọn trả cho xong. Nhưng ở những giao dịch lớn — đặt cọc tiệc cưới, mua đồ nội thất, thanh toán học phí, trả viện phí ở cơ sở tư nhân, mua vé máy bay qua đại lý — vài phần trăm có thể thành một khoản đáng kể. Ở đây, bạn nên hỏi trước khi thanh toán và yêu cầu ghi rõ trong hoá đơn mọi khoản cộng thêm.
Nếu nơi bán nói rằng mức thu thêm là "phí ngân hàng bắt", hãy hỏi ngân hàng phát hành thẻ của mình. Nhiều trường hợp ngân hàng xác nhận không hề có khoản phí nào thu từ chủ thẻ cho giao dịch đó.
Với doanh nghiệp, hộ kinh doanh, rủi ro không nằm ở vài phần trăm thu được mà ở chỗ ngân hàng có thể chấm dứt dịch vụ chấp nhận thẻ khi nhận nhiều phản ánh. Mất máy thẻ giữa mùa cao điểm thường thiệt hơn nhiều so với khoản phí đã cố chuyển sang khách.
Thấy một cửa hàng cố tình thu thêm của nhiều khách, phản ánh qua ngân hàng giúp cả những người đến sau không bị thu như vậy.
Phụ phí thẻ "đội lốt" trên hoá đơn: nhận ra thế nào
Ít cửa hàng ghi thẳng "phí quẹt thẻ" lên hoá đơn. Khoản thu thêm thường mang những tên gọi khác, và chỉ xuất hiện khi khách chọn trả bằng thẻ. Vài dấu hiệu nên để ý:
- Một dòng "phí dịch vụ thanh toán", "phí xử lý giao dịch" hay "phí ngân hàng" chỉ có khi bạn đưa thẻ, không có khi trả tiền mặt.
- Số tiền trên máy thẻ lớn hơn tổng hoá đơn in ra; khi hỏi thì nhân viên giải thích là "phí cà thẻ".
- Giá tạm tính được báo bằng lời, rồi khi in phiếu thẻ mới thấy con số làm tròn lên khá nhiều.
- Cửa hàng nói "thẻ thì cộng ba phần trăm, chuyển khoản thì không" mà không có thông báo nào ở quầy.
- Hoá đơn đỏ (hoá đơn điện tử) ghi số tiền thấp hơn số bạn bị trừ trên thẻ.
Khi thấy một trong các dấu hiệu trên, hỏi thẳng khoản chênh lệch là gì trước khi ký hoặc nhập mã. Sau khi giao dịch hoàn tất, việc đòi lại khó hơn nhiều so với từ chối ngay tại quầy.
Với chủ cửa hàng, đổi tên khoản phí không thay đổi bản chất của nó. Nếu khoản thu thêm chỉ xuất hiện vì khách trả bằng thẻ, đó vẫn là phụ phí thẻ, dù ghi tên gì trên hoá đơn. Cách hợp lý là xem lại giá bán chung, hoặc trao đổi với ngân hàng về mức phí, thay vì tìm tên gọi mới cho cùng một khoản.
Câu hỏi thường gặp
Thẻ tín dụng và thẻ ghi nợ có khác nhau trong chuyện phụ phí không?
Mức phí cửa hàng trả cho ngân hàng thường khác nhau giữa hai loại thẻ, thẻ tín dụng hay cao hơn. Nhưng nguyên tắc không thu thêm từ người cầm thẻ áp dụng cho việc chấp nhận thẻ nói chung, không chỉ riêng một loại.
Cửa hàng đặt mức tối thiểu, dưới một trăm nghìn không nhận thẻ thì có đúng không?
Tuỳ hợp đồng giữa cửa hàng và ngân hàng. Nhiều hợp đồng không cho đặt mức tối thiểu. Nếu bạn thấy bất tiện, có thể hỏi ngân hàng phát hành thẻ; với cửa hàng, hỏi ngân hàng thanh toán trước khi treo thông báo.
Đặt phòng khách sạn, khách sạn ghi phụ phí thẻ ba phần trăm thì có trả không?
Đối chiếu điều kiện đặt phòng và hỏi rõ khi thanh toán. Nếu khách sạn nhận thẻ qua máy của ngân hàng trong nước, khoản phụ phí đó có thể không phù hợp với nguyên tắc chung. Bạn có thể phản ánh qua ngân hàng phát hành thẻ.
Thanh toán bằng ví điện tử có bị thu thêm phí không?
Tuỳ điều kiện của ví và của cửa hàng. Thông thường, phí giữa cửa hàng và đơn vị cung cấp ví là chuyện của hai bên đó. Nếu cửa hàng thu thêm của bạn, hãy hỏi rõ và đối chiếu điều kiện dịch vụ công khai của ví.
Bị thu phụ phí thẻ rồi thì có đòi lại được không?
Có thể, nếu bạn còn hoá đơn hoặc phiếu in ghi khoản đó. Bạn phản ánh với ngân hàng phát hành thẻ; ngân hàng sẽ làm việc với ngân hàng thanh toán của cửa hàng. Kết quả tuỳ từng trường hợp, nhưng phản ánh giúp cửa hàng ngừng làm vậy với khách khác.
Cửa hàng nhỏ có buộc phải nhận thanh toán thẻ không?
Không. Cửa hàng tự chọn phương thức thanh toán mình nhận. Điều cần làm là thông báo rõ ở cửa hoặc quầy để khách biết trước, tránh tình huống khách gọi món xong mới biết không trả được bằng thẻ.