Được, với phần lớn đồ ăn khô, bánh kẹo, trái cây tươi đóng gói kỹ trên chuyến bay nội địa. Có điều kiện, với đồ lỏng, đồ sệt như mắm, nước sốt, rượu, và với thứ có mùi mạnh như sầu riêng, mắm tôm, vì hãng bay có quyền từ chối. Khó nhất là chuyến đi nước ngoài: thịt, trứng, trái cây tươi, hạt giống thường bị kiểm soát rất chặt ở nước đến, mang không khai báo có thể bị tịch thu và phạt.
Câu hỏi này đến nhiều nhất vào dịp Tết, mùa trái cây miền Tây, hoặc khi người thân mang quà quê sang thăm con cháu ở nước ngoài. Bài đi qua ba lớp quy định bạn gặp khi mang đồ ăn: an ninh hàng không, quy định của hãng, và kiểm dịch ở nơi đến; rồi cách đóng gói, khai báo cho êm. Phần danh mục vật cấm chung trong hành lý không nhắc lại ở đây.
Ba lớp quy định đồ ăn của bạn phải đi qua
Lớp thứ nhất là an ninh hàng không. Ở cửa soi chiếu, nhân viên kiểm tra thứ có thể gây nguy hiểm cho chuyến bay. Với đồ ăn, phần hay bị giữ lại là chất lỏng, chất sệt, chất dạng gel đựng trong hành lý xách tay, vì quy tắc giới hạn chất lỏng. Quy tắc này áp dụng rõ nhất với chuyến bay quốc tế; với chuyến nội địa, mức độ áp dụng do cơ quan quản lý hàng không và từng sân bay quy định, có thể thay đổi theo thời kỳ.
Lớp thứ hai là điều lệ vận chuyển của hãng hàng không. Mỗi hãng tự quy định thêm những thứ họ không nhận hoặc chỉ nhận khi đóng gói theo cách nhất định, thường là đồ có mùi mạnh, đồ dễ chảy nước, hải sản tươi sống, đá khô. Hãng có quyền từ chối chở những thứ không đúng điều lệ đã công bố.
Lớp thứ ba, chỉ với chuyến quốc tế, là kiểm dịch và hải quan ở nước đến. Đây là chỗ người Việt mang quà bị giữ lại nhiều nhất. Nhiều nước kiểm soát rất chặt thực phẩm có nguồn gốc động vật, trái cây tươi, hạt giống, đất, vì sợ dịch bệnh cây trồng, vật nuôi. Đồ ăn qua được cửa an ninh ở Việt Nam không có nghĩa là được vào nước kia.
Từng loại đồ ăn trên chuyến bay nội địa
Bảng dưới là cách xử lý thường gặp. Quy định cụ thể của từng hãng nằm trong điều lệ vận chuyển trên trang của hãng; khi có khác biệt, theo quy định của hãng.
| Loại đồ ăn | Xách tay | Ký gửi |
|---|---|---|
| Bánh kẹo, đồ khô, mứt khô, khô gà, khô bò đóng gói | Thường được | Được |
| Trái cây tươi (xoài, nhãn, vải, bưởi…) | Thường được với lượng vừa phải | Được, đóng thùng chắc, có lót chống dập |
| Sầu riêng, mít chín | Nhiều hãng không nhận trong khoang khách vì mùi | Tuỳ hãng; có nơi chỉ nhận khi bọc kín nhiều lớp, có nơi không nhận |
| Mắm, nước mắm, mắm tôm, nước sốt | Bị giới hạn theo quy tắc chất lỏng, dễ bị giữ lại | Thường phải đóng chai kín, bọc nhiều lớp; một số loại mắm có thể bị từ chối |
| Rượu, bia | Theo quy tắc chất lỏng và giới hạn nồng độ | Có giới hạn số lượng, nồng độ theo quy định an ninh và của hãng |
| Hải sản tươi sống, thịt sống | Không nên | Đóng thùng xốp có đá gel kín nước; nhiều hãng không nhận đá khô hoặc chỉ nhận theo điều kiện riêng |
| Đồ ăn chín trong hộp | Được nếu không phải dạng lỏng, sệt | Được |
Một mẹo nhỏ mà đúng luật: những thứ dạng lỏng, sệt bạn muốn mang theo, cho hết vào hành lý ký gửi, đóng gói kín, và mang phần đồ khô lên khoang. Phần lớn chuyện bị giữ đồ ở cửa soi chiếu đến từ việc để hũ mắm, chai nước sốt trong ba lô.
Sầu riêng, mắm và những thứ có mùi: vì sao hãng được từ chối
Khoang máy bay là không gian kín, không khí tuần hoàn, và hành khách không thể ra ngoài. Một trái sầu riêng chín trong khoang hành lý xách tay có thể làm cả khoang khó chịu suốt chuyến bay. Mắm tôm rò rỉ trong vali ký gửi có thể làm hỏng hành lý của hàng chục người khác. Vì vậy các hãng thường đặt quy định riêng cho nhóm thực phẩm có mùi mạnh, và có quyền từ chối nếu đóng gói không đạt.
Với người mang, cách nghĩ đúng là: hãng không cấm bạn mang đặc sản, họ chỉ yêu cầu bạn đóng sao cho không ảnh hưởng người khác. Sầu riêng nhiều nơi chỉ nhận dạng đã tách múi, hút chân không, đóng hộp kín nhiều lớp. Mắm thường phải đựng trong chai, hũ có nắp vặn kín, quấn băng keo, bọc túi ni lông nhiều lớp, đặt giữa quần áo trong vali.
Nếu nhân viên làm thủ tục hoặc soi chiếu yêu cầu bạn bỏ lại món nào, bạn có quyền hỏi căn cứ, nhưng quyết định của họ dựa trên quy định đã công bố. Tranh cãi ở cửa soi chiếu dễ làm lỡ chuyến bay. Nếu thấy bị đối xử không đúng, ghi lại thời gian, quầy, rồi phản ánh qua kênh chăm sóc khách hàng của hãng hoặc cảng hàng không sau đó.
Sữa, đồ ăn cho em bé và người bệnh: ngoại lệ hợp lý
Quy tắc giới hạn chất lỏng trong hành lý xách tay thường có ngoại lệ cho những thứ thật sự cần dùng trong chuyến bay: sữa và thức ăn cho trẻ nhỏ đi cùng, thuốc dạng lỏng, thực phẩm dành cho chế độ ăn đặc biệt vì lý do sức khoẻ. Ngoại lệ này được thừa nhận rộng rãi trong thực tiễn an ninh hàng không, nhưng lượng mang theo phải hợp lý với thời gian bay, và nhân viên có thể yêu cầu kiểm tra thêm.
Cách làm cho êm là để riêng những thứ này trong một túi trong suốt, lấy ra trình ở cửa soi chiếu, nói rõ là đồ cho bé hoặc thuốc. Với thuốc, mang theo đơn thuốc hoặc giấy của bác sĩ nếu có, nhất là khi đi nước ngoài. Bình sữa đã pha sẵn, túi sữa mẹ trữ lạnh thường được chấp nhận khi có trẻ đi cùng; mang sữa mẹ khi không có trẻ đi cùng thì quy định mỗi nơi khác nhau, nên hỏi trước.
Với người mang thực phẩm chức năng, thuốc nam, thuốc bắc đi nước ngoài, cần biết thêm là nhiều nước kiểm soát cả các sản phẩm có nguồn gốc động vật, thực vật hoặc có hoạt chất bị hạn chế. Mang đúng lượng dùng cá nhân, giữ bao bì gốc, khai báo khi tờ khai hỏi.
Đi nước ngoài: kiểm dịch ở nước đến mới là cửa khó
Thực phẩm từ động vật. Thịt, xúc xích, chà bông, khô bò, trứng, sữa, thậm chí bánh có nhân thịt đều có thể bị cấm hoặc phải khai báo ở nhiều nước. Các nước như Úc, New Zealand, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc nổi tiếng kiểm soát rất chặt nhóm này.
Trái cây, rau tươi, hạt giống. Đây là nhóm dễ mang sâu bệnh nhất, nên nhiều nước cấm mang trái cây tươi vào nếu không có giấy kiểm dịch thực vật. Trái cây ăn dở trong túi cũng tính.
Đồ khô, đồ đóng gói công nghiệp. Bánh kẹo, cà phê, trà đóng gói có nhãn thường được dễ hơn, nhưng vẫn phải khai báo ở những nước yêu cầu khai tất cả thực phẩm.
Khai báo là cách an toàn nhất. Ở những nước có tờ khai nhập cảnh hỏi về thực phẩm, bạn đánh dấu có và trình cho nhân viên kiểm tra. Món nào không được phép sẽ bị giữ lại, nhưng việc đã khai báo thường giúp bạn tránh bị phạt. Mang mà không khai, bị phát hiện, mới là chỗ dễ bị phạt nặng.
Quy định thay đổi thường xuyên. Danh mục cấm và mức phạt của mỗi nước do nước đó quy định. Trước chuyến đi, đọc thông tin chính thức của cơ quan kiểm dịch, hải quan nước đến, hoặc hỏi đại sứ quán, lãnh sự quán.
Đóng gói quà quê cho một chuyến bay
Cách đóng gói tốt giúp đồ ăn đến nơi nguyên vẹn và giúp bạn qua cửa an ninh nhanh hơn.
- Xem điều lệ vận chuyển của hãng về thực phẩm, đặc biệt mục đồ có mùi, chất lỏng, đá khô, hải sản.
- Tách đồ khô và đồ lỏng: đồ lỏng, sệt để hết vào vali ký gửi.
- Chai, hũ có nắp vặn: quấn băng keo quanh nắp, cho vào túi ni lông dày, buộc kín, rồi cho thêm một lớp túi nữa.
- Trái cây: chọn quả vừa chín tới, bọc từng quả bằng giấy hoặc lưới xốp, xếp trong thùng các-tông chắc, chèn kín khe.
- Ghi tên, số điện thoại lên thùng hàng ký gửi bằng thẻ hành lý.
- Với chuyến quốc tế, lập một danh sách các món thực phẩm trong vali để khai báo cho nhanh.
- Cân lại tổng hành lý để không phát sinh cước quá cân ở quầy.
Nếu quà biếu có giá trị thương mại hoặc số lượng lớn, ví dụ nhiều thùng xoài để bán, thì đó không còn là hành lý cá nhân, và nên gửi theo đường hàng hoá có giấy tờ kiểm dịch đầy đủ.
Ăn đồ tự mang trên máy bay có được không
Nhiều người hỏi thêm: mang bánh mì, xôi, trái cây đã gọt lên máy bay ăn có bị cấm không. Trên các chuyến nội địa, việc ăn đồ tự mang thường không bị cấm, miễn đồ ăn đó đã qua được cửa an ninh. Tuy vậy, một số hãng có quy định riêng, nhất là với đồ uống có cồn: rượu mang theo thường không được tự mở uống trên máy bay, chỉ được dùng đồ uống có cồn do hãng phục vụ.
Phép lịch sự cũng đáng để ý. Đồ ăn có mùi mạnh như sầu riêng, mắm, trứng vịt lộn, cá khô nướng có thể làm người ngồi cạnh khó chịu suốt chuyến bay. Chọn đồ ăn khô, ít mùi, có hộp kín, dọn sạch sau khi ăn là cách tôn trọng người khác.
Với chuyến quốc tế, có một điểm hay bị quên: đồ ăn mang lên máy bay mà chưa ăn hết, khi hạ cánh vẫn là thực phẩm mang vào nước đến. Một quả táo ăn dở trong túi, một hộp xôi gói từ nhà, nếu không khai báo, có thể bị phạt ở những nước kiểm dịch nghiêm. Ăn hết hoặc bỏ vào thùng rác trên máy bay trước khi xuống là cách đơn giản nhất.
Câu hỏi thường gặp
Mang nước mắm lên máy bay nội địa được không?
Nước mắm là chất lỏng, nên khi để trong hành lý xách tay thường bị giới hạn hoặc giữ lại. Cách an toàn là để trong vali ký gửi, đựng trong chai nhựa có nắp vặn kín, quấn băng keo và bọc nhiều lớp túi. Một số hãng có quy định riêng, nên đọc điều lệ vận chuyển trước.
Sầu riêng có được ký gửi trên máy bay không?
Tuỳ hãng. Có hãng không nhận sầu riêng dưới mọi hình thức, có hãng nhận khi đã tách múi, hút chân không và đóng hộp kín. Gọi tổng đài hoặc đọc điều lệ vận chuyển của hãng trước khi mua vé hành lý.
Mang trái cây tươi từ Việt Nam sang Mỹ, Úc có được không?
Phần lớn trường hợp là không được nếu không có giấy kiểm dịch thực vật, và hành khách cá nhân thường không làm được giấy này. Bạn phải khai báo mọi trái cây mang theo; không khai mà bị phát hiện có thể bị phạt tiền tại chỗ theo luật nước đó.
Đồ ăn bị giữ lại ở cửa soi chiếu có lấy lại được không?
Thường là không, đồ bị loại ở cửa soi chiếu sẽ được xử lý tại chỗ. Một số sân bay có dịch vụ gửi lại hoặc chuyển sang ký gửi nếu còn thời gian. Hỏi nhân viên ngay lúc đó xem có lựa chọn nào không.
Mang bánh trung thu, bánh chưng sang nước ngoài có phải khai báo không?
Nên khai báo. Bánh có nhân thịt, trứng muối, lạp xưởng thuộc nhóm thực phẩm từ động vật, nhiều nước không cho mang vào. Bánh chưng có thịt cũng vậy. Khai báo để nhân viên kiểm tra là cách tránh bị phạt.
Mang đá khô để giữ lạnh hải sản có được không?
Đá khô là chất được hàng không kiểm soát vì toả khí. Nhiều hãng chỉ nhận một lượng nhỏ, đóng gói có lỗ thoát khí và phải báo trước. Đá gel đông lạnh trong túi kín thường dễ được chấp nhận hơn.