Có, ở những nơi luật cấm. Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá 2012 chia làm hai nhóm: nơi cấm hút hoàn toàn, cả trong nhà lẫn trong khuôn viên, như cơ sở y tế, cơ sở giáo dục, nơi vui chơi dành cho trẻ em, nơi dễ cháy nổ; và nơi cấm hút trong nhà, như nơi làm việc, địa điểm công cộng trong nhà, phương tiện giao thông công cộng. Ngoài trời ở công viên, vỉa hè thì luật không cấm chung, nhưng nhiều địa phương, đơn vị quản lý có quy định riêng. Riêng thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, Quốc hội đã quyết định cấm từ năm 2025, kể cả việc sử dụng.
Bài này dành cho cả người hút lẫn người không hút: người hút cần biết chỗ nào không được châm thuốc, người không hút cần biết khi nào mình có quyền yêu cầu người khác dập thuốc, và người quản lý quán, văn phòng cần biết nghĩa vụ của mình. Mức phạt cụ thể không nêu ở đây vì văn bản xử phạt thay đổi; bạn đối chiếu bản hiện hành.
Chỗ cấm hẳn, chỗ cấm trong nhà, chỗ được bố trí khu riêng
Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá chia địa điểm theo mức độ. Bảng dưới tóm theo nguyên tắc của luật; một số chi tiết được hướng dẫn thêm bằng văn bản dưới luật.
| Nhóm | Ví dụ | Quy định |
|---|---|---|
| Cấm hút hoàn toàn trong nhà và trong khuôn viên | Bệnh viện, phòng khám; trường mầm non, phổ thông; khu vui chơi dành riêng cho trẻ em; nơi có nguy cơ cháy nổ cao như cây xăng, kho hoá chất | Không được hút ở bất cứ chỗ nào trong khuôn viên |
| Cấm hút trong nhà | Nơi làm việc; trường cao đẳng, đại học, học viện; địa điểm công cộng trong nhà như nhà ga, bến xe, siêu thị, rạp chiếu, trung tâm thương mại | Không hút trong nhà; ngoài trời trong khuôn viên có thể có khu vực hút riêng |
| Phương tiện giao thông công cộng | Ô tô chở khách, xe buýt, máy bay, tàu điện | Cấm hút trên phương tiện |
| Được bố trí nơi dành riêng cho người hút | Khu cách ly sân bay; quán bar, karaoke, vũ trường, khách sạn, cơ sở lưu trú du lịch theo điều kiện của luật; tàu hoả, tàu thuỷ chở khách | Chỉ được hút trong phòng, khu vực đã bố trí đúng điều kiện |
| Ngoài trời nơi công cộng | Vỉa hè, công viên, bãi biển | Luật không cấm chung; có thể có nội quy riêng của nơi đó |
Khu vực dành riêng cho người hút phải đáp ứng điều kiện như có biển báo, có hệ thống thông khí tách biệt, có dụng cụ chứa đầu mẩu. Với những cơ sở không thuộc nhóm được bố trí phòng riêng, khách chỉ hút được ở ngoài trời, ngoài phần không gian trong nhà của cơ sở.
Quán ăn, quán cà phê: chỗ hay tranh cãi nhất
Phần lớn tranh cãi về hút thuốc xảy ra trong quán ăn, quán cà phê, quán nhậu. Theo nguyên tắc của luật, phần trong nhà của quán ăn, quán cà phê là địa điểm công cộng nên không được hút thuốc; chỉ một số loại cơ sở như quán bar, karaoke, khách sạn mới được bố trí phòng dành riêng cho người hút, và phải đúng điều kiện. Quán ngoài trời, quán vỉa hè thì phức tạp hơn, vì không gian không còn là "trong nhà" theo nghĩa thông thường, và việc áp dụng có thể khác nhau giữa các địa phương.
Luật đặt nghĩa vụ không chỉ cho người hút mà cho cả người đứng đầu, người quản lý địa điểm cấm hút: phải treo biển cấm, nhắc nhở người hút, và yêu cầu người vi phạm dừng hút hoặc rời khỏi cơ sở. Chủ quán để khách hút thuốc thoải mái ở khu cấm, không treo biển, không nhắc nhở, có thể bị xử lý vì không thực hiện nghĩa vụ này.
Ở góc chủ quán, đây là bài toán khó: khách hút thuốc thường là khách quen, khách ngồi lâu, gọi nhiều. Nhưng khách không hút, nhất là gia đình có trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, thường bỏ đi mà không nói gì. Dành một khu ngoài trời cho khách hút, xa lối đi và bàn có trẻ nhỏ, treo biển, có gạt tàn đúng chỗ là cách cân hai nhóm khách mà vẫn đúng luật.
Thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng: không còn là vùng xám
Trước đây, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng nằm ở vùng mập mờ: không được phép kinh doanh chính thức nhưng vẫn bày bán tràn lan, nhiều người nghĩ hút ở đâu cũng được vì "không phải thuốc lá". Tình hình đã khác. Cuối năm 2024, Quốc hội đã quyết định cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, tàng trữ, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, các loại khí, chất gây nghiện, gây hại cho sức khoẻ con người, áp dụng từ năm 2025.
Điều đó có nghĩa là bản thân việc dùng thuốc lá điện tử, ở bất kỳ đâu, đã thuộc diện bị cấm, chứ không chỉ là chuyện nơi công cộng. Các văn bản hướng dẫn quy định cụ thể hình thức xử lý, mức phạt, việc tịch thu; khi cần biết chi tiết, bạn đối chiếu văn bản hiện hành hoặc hỏi cơ quan y tế, công an địa phương.
Với phụ huynh, đây là chủ đề nên nói với con sớm. Nhiều sản phẩm thuốc lá điện tử được thiết kế như bút, đồ chơi, có mùi trái cây, dễ lan trong học sinh. Ngoài chuyện vi phạm, đã có nhiều trường hợp ngộ độc vì sản phẩm trôi nổi bị pha chất gây nghiện. Nếu phát hiện con dùng, bình tĩnh nói chuyện và nhờ nhân viên y tế, giáo viên hỗ trợ, thay vì chỉ phạt.
Trên máy bay, tàu hoả, xe công nghệ
Trên máy bay, hút thuốc bị cấm hoàn toàn, kể cả trong nhà vệ sinh, và cả thuốc lá điện tử. Đây là quy định an toàn hàng không nghiêm ngặt nhất, vì cháy trên máy bay là sự cố cực kỳ nguy hiểm. Nhà vệ sinh máy bay có thiết bị phát hiện khói; hành khách hút thuốc trên máy bay có thể bị xử lý theo pháp luật hàng không, bị từ chối vận chuyển trong những chuyến sau và chịu chi phí phát sinh nếu máy bay phải hạ cánh khẩn cấp.
Trên tàu hoả và tàu thuỷ chở khách, luật cho phép bố trí nơi dành riêng cho người hút thuốc, nhưng chỉ ở đúng khu vực đó. Hút trong khoang hành khách, hành lang toa, nhà vệ sinh là vi phạm. Hỏi nhân viên tàu nếu không thấy biển chỉ dẫn.
Với taxi, xe công nghệ, phần lớn hãng và tài xế không cho hành khách hút thuốc trong xe, và tài xế cũng không nên hút khi chở khách. Đây trước hết là quy định của hãng và thoả thuận giữa hai bên. Nếu tài xế hút thuốc khi đang chở bạn, bạn có thể đề nghị dừng, và phản ánh qua ứng dụng.
Người không hút có quyền gì
Quyền yêu cầu người hút dừng ở nơi cấm. Luật cho người không hút quyền được sống, làm việc trong môi trường không có khói thuốc, và quyền yêu cầu người hút thuốc không hút ở nơi cấm. Một câu nhắc lịch sự thường hiệu quả hơn bạn nghĩ.
Quyền yêu cầu người quản lý địa điểm can thiệp. Ở quán, nhà ga, văn phòng, bạn có thể báo nhân viên, quản lý. Họ có nghĩa vụ nhắc nhở người vi phạm.
Quyền phản ánh. Khi nơi cấm hút không treo biển, quản lý làm ngơ, bạn có thể phản ánh với cơ quan y tế, chính quyền địa phương hoặc qua kênh tiếp nhận phản ánh của tỉnh, thành.
Ở nơi làm việc. Người sử dụng lao động có trách nhiệm thực hiện quy định không hút thuốc tại nơi làm việc trong nhà. Đồng nghiệp hút thuốc trong phòng làm việc chung là chuyện bạn có thể đề nghị công ty xử lý theo nội quy.
Với hàng xóm hút thuốc. Khói thuốc bay sang từ ban công nhà bên, hành lang chung cư là chuyện khó xử hơn, vì đó là không gian riêng hoặc không gian chung có quy chế riêng. Cách nói chuyện và kênh giải quyết với hàng xóm, ban quản lý là chủ đề riêng, chỉ nhắc ở đây.
Góc của người hút: hút đúng chỗ mà không bị nhìn như người có lỗi
Người hút thuốc không vi phạm pháp luật chỉ vì họ hút. Luật không cấm người trưởng thành hút thuốc lá điếu, xì gà, thuốc lào ở chỗ được phép. Điều luật yêu cầu là hút ở đúng chỗ, và không làm ảnh hưởng người khác ở những không gian chung.
Một vài nguyên tắc giúp người hút tránh cả vi phạm lẫn va chạm: đọc biển trước khi châm thuốc; ở quán, hỏi nhân viên khu hút thuốc ở đâu; ra hẳn ngoài trời, đứng xa lối ra vào và cửa sổ; không hút khi có trẻ em, phụ nữ mang thai đứng gần; không vứt đầu mẩu xuống đường, bồn cây, cống thoát nước. Vứt đầu mẩu thuốc bừa bãi là hành vi xả rác nơi công cộng và có thể bị xử lý riêng.
Khi bị người khác nhắc, dù cách nói của họ có thể không dễ nghe, dập thuốc rồi chuyển chỗ là cách xử lý đẹp nhất. Tranh luận ai đúng ai sai ngay tại chỗ hiếm khi kết thúc tốt, nhất là trong quán nhậu có rượu bia.
Người quản lý quán, văn phòng cần làm gì cho đúng
Nếu bạn là chủ quán, quản lý văn phòng, toà nhà, phần việc của bạn theo luật không dừng ở việc không hút. Danh sách việc nên làm:
- Xác định cơ sở của mình thuộc nhóm nào: cấm hoàn toàn, cấm trong nhà, hay được bố trí khu riêng.
- Treo biển cấm hút thuốc ở lối vào và những chỗ dễ thấy trong khu vực cấm.
- Không đặt gạt tàn trong khu vực cấm, vì gạt tàn trên bàn là lời mời hút thuốc.
- Nếu cơ sở thuộc nhóm được phép và muốn bố trí phòng hút riêng, làm đúng điều kiện: tách biệt, thông khí, có biển, có dụng cụ chứa đầu mẩu; nếu không thuộc nhóm đó, chỉ dành chỗ ngoài trời.
- Hướng dẫn nhân viên cách nhắc khách lịch sự, chỉ khách ra khu được phép.
- Ghi quy định không hút thuốc vào nội quy lao động nếu là nơi làm việc.
- Định kỳ kiểm tra lại: biển còn không, khu hút có bị lấn vào khu chung không.
Làm đúng những việc này vừa giúp cơ sở tránh bị xử lý, vừa giữ được những khách và nhân viên không hút, vốn là số đông.
Câu hỏi thường gặp
Hút thuốc ở bến xe, nhà ga có bị phạt không?
Nhà ga, bến xe là địa điểm công cộng, nên hút thuốc trong nhà là vi phạm. Một số nơi bố trí khu vực hút thuốc ngoài trời trong khuôn viên; chỉ hút ở đó. Hút trên xe khách, xe buýt cũng bị cấm.
Hút thuốc trên ban công nhà mình có bị phạt không?
Nhà ở riêng không thuộc địa điểm cấm hút theo luật. Tuy vậy, ở chung cư, nội quy toà nhà có thể có quy định về hút thuốc ở khu vực chung. Khói thuốc bay sang nhà hàng xóm là chuyện nên ứng xử bằng thiện chí.
Có được hút thuốc trong khuôn viên trường đại học không?
Trường cao đẳng, đại học, học viện thuộc nhóm cấm hút trong nhà; ngoài trời trong khuôn viên có thể có khu vực hút riêng theo quy định của trường. Trường mầm non, phổ thông thì cấm hút hoàn toàn cả trong khuôn viên.
Dùng thuốc lá điện tử ở nhà riêng có bị xử lý không?
Theo quyết định của Quốc hội có hiệu lực từ năm 2025, việc sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đã thuộc diện bị cấm, không phân biệt nơi công cộng hay nhà riêng. Hình thức xử lý cụ thể theo văn bản hướng dẫn hiện hành.
Chủ quán có được đuổi khách vì hút thuốc không?
Ở khu vực cấm hút, người quản lý có nghĩa vụ yêu cầu khách dừng hút, và nếu khách không chấp hành thì có thể yêu cầu khách rời khỏi cơ sở. Cách nói nên lịch sự, tránh xô xát.
Vứt đầu mẩu thuốc lá xuống đường có bị phạt không?
Vứt đầu mẩu thuốc lá nơi công cộng là một dạng xả rác không đúng nơi quy định, có thể bị xử phạt hành chính theo quy định về bảo vệ môi trường, trật tự đô thị của địa phương.