Với con nhỏ dưới 7 tuổi, việc đăng ảnh do cha mẹ quyết định với tư cách người đại diện. Từ khi con đủ 7 tuổi, Luật Trẻ em 2016 yêu cầu việc công bố thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân của trẻ phải có sự đồng ý của cả trẻ lẫn cha mẹ; quy định về dữ liệu cá nhân của trẻ em cũng đi theo mốc 7 tuổi đó. Ảnh sinh hoạt bình thường của con trong album gia đình hiếm khi thành chuyện pháp lý, nhưng ảnh làm con xấu hổ, lộ thông tin nhận diện, hay dùng để kiếm tiền thì có giới hạn rõ hơn.
Nói cách khác, cha mẹ không “sở hữu” hình ảnh của con. Quyền đối với hình ảnh và bí mật đời tư là quyền của chính đứa trẻ, cha mẹ thực hiện thay khi con còn nhỏ và phải vì lợi ích của con. Bài này giải thích ranh giới đó, những loại ảnh không nên đăng, và cách xử lý khi con lớn lên muốn gỡ những gì cha mẹ từng đăng.
Luật nói gì về hình ảnh và đời tư của trẻ
Bộ luật Dân sự 2015 ghi nhận quyền của cá nhân đối với hình ảnh của mình: dùng hình ảnh của ai thì phải được người đó đồng ý, dùng vì mục đích thương mại thì phải trả thù lao trừ khi có thỏa thuận khác. Với người chưa thành niên, việc đồng ý thường do cha mẹ hoặc người đại diện theo pháp luật thực hiện.
Luật Trẻ em 2016 đi xa hơn với quyền bí mật đời sống riêng tư: trẻ em có quyền được bảo vệ đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình. Theo luật này và văn bản hướng dẫn, việc công bố, tiết lộ thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân của trẻ từ đủ 7 tuổi trở lên cần sự đồng ý của trẻ và cha mẹ hoặc người chăm sóc.
Về dữ liệu cá nhân, trước đây Nghị định 13/2023 đã đặt yêu cầu xử lý dữ liệu cá nhân của trẻ em phải có sự đồng ý của trẻ từ đủ 7 tuổi và cha mẹ. Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025, có hiệu lực từ đầu năm 2026, kế thừa tinh thần bảo vệ đặc biệt dữ liệu của trẻ em. Những quy định này chủ yếu ràng buộc tổ chức thu thập, xử lý dữ liệu, nhưng cũng là chuẩn tham chiếu tốt cho cách cha mẹ xử sự với thông tin của con.
Đăng ảnh con: trường hợp nào cần hỏi ý con
Bảng dưới gom nguyên tắc theo độ tuổi và loại nội dung. Đây là cách áp dụng nguyên lý chung, không phải danh sách chính thức.
| Tình huống | Theo nguyên lý của luật | Gợi ý thực tế |
|---|---|---|
| Ảnh sinh hoạt bình thường của con dưới 7 tuổi, để chế độ bạn bè | Cha mẹ quyết, phải vì lợi ích của con | Tránh ảnh lộ nhà, trường, vị trí |
| Ảnh con từ 7 tuổi trở lên, kể chuyện riêng tư, chuyện học hành, sức khỏe | Cần sự đồng ý của con và cha mẹ | Hỏi con trước khi đăng, cho con xem ảnh |
| Ảnh con đang khóc, bị phạt, bị ốm, lúc xấu hổ | Dễ xâm phạm danh dự, nhân phẩm, đời tư của trẻ | Không nên đăng dù con còn nhỏ |
| Ảnh con không mặc đồ, đang tắm | Nguy cơ bị lợi dụng rất cao; có thể xâm phạm đời tư | Không đăng công khai dưới bất kỳ hình thức nào |
| Ảnh con dùng để quảng cáo, nhận tài trợ | Sử dụng hình ảnh vì mục đích thương mại; quyền lợi phải vì con | Có thỏa thuận rõ, hỏi ý con khi con đủ lớn |
| Ảnh con của người khác lọt vào ảnh con mình | Cần sự đồng ý của cha mẹ trẻ kia | Làm mờ mặt hoặc hỏi trước |
Chế độ “chỉ bạn bè” giảm bớt rủi ro nhưng không loại bỏ: ảnh vẫn có thể bị chụp lại và chia sẻ ra ngoài. Hãy coi mọi ảnh đã đăng là có khả năng bị người lạ nhìn thấy.
Vì sao cần cẩn thận hơn với ảnh của trẻ
Dấu vết số theo con rất lâu. Một bức ảnh đăng năm con ba tuổi có thể vẫn còn đó khi con đi xin việc, đi học đại học. Con không có cơ hội nói không vào lúc ảnh được đăng, nhưng là người sống với hậu quả.
Thông tin nhận diện bị ghép lại. Ảnh mặc đồng phục có huy hiệu trường, ảnh trước cổng nhà, ảnh check-in nơi con học thêm, kèm tên và ngày sinh, có thể bị người xấu ghép lại để biết con là ai, ở đâu, đi đâu lúc mấy giờ.
Ảnh vô tư có thể bị dùng sai mục đích. Ảnh trẻ tắm, mặc ít đồ, dù chỉ là ảnh gia đình, có thể bị tải về và phát tán ở những nơi cha mẹ không bao giờ muốn. Đây là lý do nhiều tổ chức bảo vệ trẻ em khuyến cáo không đăng những ảnh này công khai.
Con có cảm xúc của riêng mình. Trẻ lớn hơn thường thấy xấu hổ khi bạn bè xem được ảnh lúc nhỏ, ảnh đang khóc, ảnh bị điểm kém. Tôn trọng cảm xúc đó cũng là tôn trọng quyền đời tư mà luật đã ghi.
Trước khi đăng ảnh con: năm câu tự hỏi
Không cần một quy trình phức tạp. Năm câu dưới đây đủ để lọc phần lớn những bức ảnh không nên đăng:
- Nếu ảnh này là của mình lúc nhỏ, mình có muốn đồng nghiệp, người yêu tương lai nhìn thấy không?
- Ảnh có lộ trường học, địa chỉ nhà, biển số xe, lịch sinh hoạt của con không?
- Con đã đủ 7 tuổi chưa; nếu rồi, con đã xem và đồng ý chưa?
- Ảnh có làm con trông xấu hổ, đau khổ, bị chê cười không?
- Trong ảnh có trẻ khác mà mình chưa hỏi cha mẹ các bé đó không?
- Mình đăng ảnh này để làm gì: lưu kỷ niệm, chia sẻ với người thân, hay để có lượt thích, để quảng cáo? Mục đích càng xa lợi ích của con thì càng nên dè dặt.
Nếu câu trả lời cho bất kỳ câu nào khiến bạn ngần ngừ, hãy chọn ảnh khác, cắt khung, làm mờ, hoặc chỉ gửi riêng cho người thân qua tin nhắn thay vì đăng công khai.
Một thói quen nhỏ giúp ích nhiều: tắt chức năng tự gắn vị trí của máy ảnh trên điện thoại, và đăng ảnh đi chơi sau khi đã về nhà thay vì ngay lúc đang ở đó. Cả hai việc đều không làm mất niềm vui chia sẻ, nhưng bớt hẳn thông tin để người lạ lần theo.
Ảnh con trong nhóm lớp, nhóm phụ huynh, nhóm họ hàng
Nhiều ảnh của trẻ không nằm trên trang cá nhân của cha mẹ mà trôi trong các nhóm chat đông người. Vài nguyên tắc nên thống nhất trong những nhóm này:
- Giáo viên gửi ảnh hoạt động của lớp vào nhóm phụ huynh là để cha mẹ theo dõi con; phụ huynh không nên tải về rồi đăng lên trang công khai khi trong ảnh có con nhà khác.
- Ảnh một bé bị ngã, bị thương, bị bạn đánh nên được gửi riêng cho cha mẹ bé đó, không đưa vào nhóm chung.
- Không đăng ảnh, clip trẻ đang bị phạt, bị nhắc nhở trong nhóm lớp để “làm gương”, vì đó là bêu tên một đứa trẻ trước nhiều người.
- Nhóm họ hàng đông người, có cả người ít thân, cũng nên tránh ảnh con tắm, ảnh con mặc ít đồ.
- Khi phụ huynh nào đề nghị không chia sẻ ảnh con mình, cả nhóm nên tôn trọng, giáo viên có thể làm mờ hoặc cắt khung.
Những nhóm này thường có vài chục đến vài trăm người. Một ảnh gửi vào đó, về mặt thực tế, đã gần với đăng công khai hơn là gửi riêng.
Khi con lớn lên muốn gỡ ảnh cũ
Đến một tuổi nào đó, nhiều đứa trẻ sẽ đề nghị cha mẹ gỡ những bức ảnh hồi nhỏ. Theo tinh thần của Luật Trẻ em và quy định về dữ liệu cá nhân, từ khi con đủ 7 tuổi, việc công bố thông tin đời tư cần sự đồng ý của con, nên khi con rút lại sự đồng ý, cha mẹ nên tôn trọng. Đây là cách xử sự đúng với quyền của con, không phải là chiều theo ý thích.
Với tài khoản của chính cha mẹ, gỡ ảnh khá đơn giản. Khó hơn là ảnh đã bị người khác chia sẻ lại, đã đăng trong nhóm đông thành viên. Lúc đó cha mẹ có thể nhờ người đã chia sẻ gỡ, dùng chức năng báo cáo nội dung có hình ảnh trẻ em của nền tảng, vốn thường có chính sách ưu tiên bảo vệ trẻ vị thành niên.
Khi ảnh của con bị người khác dùng sai mục đích, như cắt ghép, bêu xấu, quảng cáo trái phép, cha mẹ có quyền yêu cầu gỡ, yêu cầu bồi thường theo Bộ luật Dân sự. Trường hợp ảnh bị dùng vào nội dung xâm hại trẻ em, cần trình báo ngay cho cơ quan công an.
Khi cha mẹ không đồng ý với nhau, hoặc ảnh do người khác đăng
Cha và mẹ đều là người đại diện theo pháp luật của con chưa thành niên. Nếu một bên đăng ảnh con mà bên kia phản đối, nhất là sau ly hôn, nguyên tắc chung là quyết định phải vì lợi ích tốt nhất của con và tôn trọng ý kiến của con khi con đủ lớn. Thực tế, việc này thường giải quyết bằng thỏa thuận giữa hai người; nếu tranh chấp kéo dài, liên quan tới quyền nuôi con hoặc ảnh bị dùng để bôi xấu bên kia, nên hỏi luật sư.
Ông bà, cô dì, hàng xóm đăng ảnh con bạn không hỏi ý bạn thì về nguyên lý là dùng hình ảnh của người khác chưa được đồng ý. Phần lớn người thân làm vậy vì quý cháu; nói nhẹ nhàng về lý do an toàn thường đủ để họ hiểu và gỡ.
Nhà trường, lớp học thêm, câu lạc bộ đăng ảnh học sinh lên trang của họ cũng cần sự đồng ý của phụ huynh, và của học sinh khi các em đã đủ lớn. Nhiều trường đã có phiếu hỏi ý kiến đầu năm; nếu không muốn ảnh con được đăng, bạn có quyền nói rõ với nhà trường.
Câu hỏi thường gặp
Đăng ảnh con mới sinh lên mạng có vi phạm pháp luật không?
Không. Cha mẹ quyết định thay con khi con còn nhỏ. Điều cần cẩn thận là không đăng kèm ngày giờ sinh, tên đầy đủ, bệnh viện và địa chỉ, vì đó là thông tin nhận diện có thể bị lợi dụng.
Con 10 tuổi không cho đăng ảnh thì cha mẹ có buộc phải nghe không?
Với nội dung thuộc đời sống riêng tư của con, từ 7 tuổi luật yêu cầu sự đồng ý của con. Cha mẹ nên tôn trọng; nếu thấy cần đăng vì lý do chính đáng, hãy giải thích và thỏa thuận cách đăng phù hợp với con.
Kênh mạng xã hội có con làm nhân vật chính để kiếm tiền có hợp pháp không?
Không bị cấm, nhưng đó là dùng hình ảnh của con vì mục đích thương mại. Thu nhập và lịch quay phải vì lợi ích của con, không làm ảnh hưởng học tập, nghỉ ngơi; khi con đủ lớn cần có ý kiến của con.
Người lạ lấy ảnh con mình đăng lên trang khác thì làm gì?
Chụp lại bằng chứng, yêu cầu người đó gỡ, báo cáo với nền tảng. Nếu ảnh bị dùng để lừa đảo, bôi xấu hay xâm hại trẻ, trình báo công an. Bạn có quyền yêu cầu bồi thường theo Bộ luật Dân sự.
Nhà trường đăng ảnh con lên trang của trường có cần hỏi phụ huynh không?
Có. Dùng hình ảnh của học sinh cần sự đồng ý của cha mẹ, và của chính học sinh khi đã đủ 7 tuổi đối với nội dung về đời tư. Nhiều trường hỏi ý kiến đầu năm; bạn có quyền từ chối.
Đăng ảnh con có che mặt thì có cần con đồng ý không?
Che mặt giảm nhiều rủi ro nhận diện. Tuy vậy, nếu nội dung kể chuyện riêng tư của con, như bệnh tật, điểm số, mâu thuẫn trong nhà, thì vẫn nên hỏi ý con khi con đã đủ 7 tuổi.